Autor: Dominika Pawlikowska
W księdze mieszkańców Opatówka, prowadzonej do 1933 roku, odnajduję informację, że w domu nr 85 mieszkał Żyd Herszlik Fajgen / Feigin*, ur. w 1852 roku w Złoczewie, syn Arona i Łaji z domu Brat, wyznania mojżeszowego, z zawodu wyrobnik. Jego żoną była Estera Bajla z domu Zajdberg, I voto Czarnożył, ur. w 1841 roku w Kaliszu, córka Markusa i Cywji z domu Proch. Zmarła w 1918 roku w Kaliszu. W chwili wybuchu II wojny światowej Herszlik najprawdopodobniej już nie żył.
W Opatówku z pewnością mieszkał jeszcze jego syn, Abram Feigin / Fajgen, ur. w 1874 roku w Kaliszu, kupiec i właściciel sklepu kolonialnego (spożywczego), mieszczącego się przy dzisiejszym Placu Wolności 11. W dokumentach określany był również jako handlarz.
Jego żoną była Frimeta (Fruma) z domu Lewite / Lewita, ur. w 1868 roku w Poddębicach. Małżonkowie mieli troje dzieci:
– Izrael Mordka (Mordechaj) Feigin, ur. w 1898 roku w Poddębicach, syn Abrama i Frimety. Z zawodu był mechanikiem, pozostawał stanu wolnego. Przed wybuchem II wojny światowej mieszkał w Paryżu we Francji, gdzie przebywał również w czasie okupacji. Został zamordowany (źródło: Israel Mordchai Feigen).
– Jakób (Yaakov) Fajgen, ur. w 1901 roku w Opatówku, syn Abrama i Frimety. Po wojnie złożył świadectwa w archiwum Yad Vashem, zgłaszając śmierć 25 członków swojej rodziny oraz sąsiadów z Opatówka i Poddębic: Yad Vashem Collections - Names - Search Results )
– Frajda Fejgin, ur. w 1905 roku w Opatówku, córka Abrama i Frimety.
 |
| Abram Feigin / Fajgen Abraham ur.1874 Kalisz - 1941, handlarz; źródło: Gminna Biblioteka Publiczna im. Braci Gillerów w Opatówku |
Jego piękna zona Frimet / Frymeta nie przeżyła piekła wojny i zagłady swojej rodziny, ponieważ zmarła w 1928.
 |
Frimet Fejgen (ur. 1868, zm. 1928). Źródło: Gminna Biblioteka Publiczna im. Braci Gillerów w Opatówku |
Z Księgi Ludności prowadzonej do roku 1933 dowiadujemy się, że mieszkali w domu nr 85.
 |
| Fajgen Abram (Feigin), ur. 1874, Kalisz, handlarz; żona: Frimeta z d. Lewite. Archiwum Państwowe w Kaliszu |
Abram Feigin miał w chwili wybuchu wojny ok. 60 lat. I dzisiaj właśnie o nim chcę napisać, ponieważ właśnie udało mi się znaleźć informację, gdzie spoczywają jego zwłoki.
W 2025 roku ukazało się opracowanie „Zapisani w księdze życia. Groby wojenne Żydów z okresu II wojny światowej w województwie wielkopolskim” to oficjalna publikacja ewidencjonująca mogiły wojenne, wydana przez Wielkopolski Urząd Wojewódzki w Poznaniu.
W rozdziale zatytułowanym "Niemiecka zbrodnia w lesie majętności Jedlec k /Goluchowa w 1941 r." znajduje się informacja, że Żydzi z Opatówka zostali umieszczeni w getcie w Koźminku, następnie część z nich została zagazowana w czarnym samochodzie, który krążył z getta do lasu gołuchowskiego. Tam ciała były wrzucane do masowych grobów.
Cytat ze strony 113:
"Komisja sądowo-lekarska dokonała oględzin
jednego z grobów masowych. Miał on 5 x 10 m.
Po usunięciu przylegającej do zwłok warstwy
ziemi i tej przylegającej z boku zwłok, Komisja
stwierdziła, że w tym grobie masowym zwłoki
pomordowanych leżą w kilku warstwach. Następnie przystąpiono do ich wydobycia.
Tego
dnia podjęto szczątki jednego mężczyzny
i dwóch kobiet.
Z ubrania zamordowanego mężczyzny wy
dobyto kilka ważnych dokumentów. Były to:
Ausweis nr 20206 wystawiony 2 listopada
1939 r. w Opatówku (Spatenfelde) na nazwisko Feigen Abraham, ur. 20 stycznia 1874 r.
(zamieszkałego w Opatówku) oraz odcisk palca wystawiony w Opatówku (pow. Kalisz) na
to samo nazwisko z adnotacją: wyznanie mojżeszowe, zawód szklarz. Przy ofierze była również książeczka wojskowa (pismo nieczytelne) oraz drugi Ausweis nr 20207 (zera zanikły,
ale per analogiam autor uznał za protokołem,
że musiał to być kolejny numer) wystawiony
2 listopada 1939 r. w Opatówku na nazwisko
Sura Ita ur. 1876 r. (data urodzenia bez daty
dziennej). (Prawdopodobnie chodzi o Sara Ita Feigen- dopisek autorki)
Dwóch żeńskich zwłok nie udało się zidentyfikować, wobec czego jako zidentyfikowane
uznano jedynie zwłoki A. Feigena, Żyda z Opatówka. Najprawdopodobniej jedną z ofiar była
wspomniana Sura Ita, ale komisji nie udało
się dopasować odnalezionych dokumentów
do konkretnych szczątków.
Ciało A. Feigena
było w daleko posuniętym rozkładzie. Zachowało się jedynie ubranie i obuwie. Brakowało
członków palców. W częściach zwapniałych
na brodzie odnotowano szczątki zarostu. Na
czaszce nie stwierdzono wyraźnych obrażeń.
Drugie zwłoki ustalono jako kobiece. Wywnioskowano to na podstawie zachowanego
ubrania, długiego owłosienia na głowie oraz
delikatniejszej budowy kości. Nie stwierdzono również wyraźnych śladów obrażeń. Trzecie zwłoki również uznano jako kobiece z tych
samych powodów co powyżej, szacując ich
wiek na 45 lat. Również i w tym przypadku
nie stwierdzono żadnych obrażeń.
Pod protokołem podpisał się dr K. Sągin, znany pleszewski lekarz. Stwierdził on, że najbardziej prawdopodobną przyczyną śmierci ekshumowanych osób było zagazowanie, oraz że
zwłoki po wrzuceniu do dołu zostały posypane chlorkiem wapnia. Na tym ekshumację
tego dnia zakończono".
Podczas kolejnej ekshumacji 13 listopada wydobyto
15 zwłok leżących na jednym skraju grobu. Podczas prac doszło do wymiany zdań między obecnymi stronami na temat pokrycia
kosztów tak dużej jak się okazało ekshumacji.
Niestety dalszych prac nie prowadzono. Powodem były finanse. Nie ustalono, kto ma ponosić koszty ekshumacji i pochówków. Decyzję o przerwaniu ekshumacji podjął Sędzia
Grodzki w Pleszewie, ale nie były nią zainteresowane urzędy w Gołuchowie ani Kaliszu. Środków finansowych nie posiadała
również Gmina Żydowska z Kalisza.
Po wojnie sprawą zainteresował się niemiecki prokurator jednak śledztwo zostało umorzone ponieważ polska strona nie przekazała do centrali w Ludwigsburgu dokumentów w tym protokołów z ekshumacji w 1945 roku. Ostatecznie w czerwcu 1963 śledztwo zostało umorzone.
Polskie władze komunistycznej nie przekazały stronie niemieckiej żadnych wiarygodnych dokumentów potwierdzających fakt dokonania zbrodni w Jedlcu.
Wojnę przeżył tylko syn Abrama i Frymety - Jakób (Yaakov) Fajgen ur. 1901, Opatówek.
Prawdopodobnie dzięki temu, że studiował we Francji. Po wojnie złożył zeznania w Yad Vashem i zgłosił śmierć 25 członków swojej rodziny i sąsiadów z Opatówka i Poddębic.
Oto lista: Yad Vashem Collections - Names - Search Results )
Czy możecie sobie wyobrazić jego cierpienie?
Czy możecie sobie wyobrazić jego cierpienie?
 |
| Fajgen Jakób (Yaakov), ur.1901, Opatówek, s. Abrama i Frimety. Źródło: Gminna Biblioteka Publiczna im. Braci Gillerów w Opatówku |
W publikacji „Zapisani w księdze życia. Groby wojenne Żydów z okresu II wojny światowej w województwie wielkopolskim” znajdujemy przesłuchanie Aleksandra K.
Oto co powiedział podczas swojego pierwszego przesłuchania 28 lipca 1970 r.:
"... Pogłoska ta była mylna. Przesiedziałem w lesie dzień i noc i stwierdziłem, że padały strzały wieczorem. Uprzednio widziałem kryte samochody wjeżdżające do lasu. Ja do miejsca zbrodni nie mogłem się zbliżyć, gdyż było obstawione członkami SS, którzy mieli trupie czaszki.
Po wojnie dopiero stwierdziłem, że w lesie jedleckim idąc od strony Kalisza do Pleszewa do duktu w głąb lasu mniej więcej 1 kilometr są 4 masowe groby, na których na sadzone były brzozy i sosny.
Jeden grób został rozkopany i stwierdziliśmy kilka warstw ciał ludzkich zasypanych wapnem. Przeglądaliśmy papiery danych ofiar i stwierdziliśmy nazwiska żydowskie z powiatu kaliskiego, poza tym były jeszcze książeczki do nabożeństwa, różańce, zabawki, garnuszki(…). Łączna liczba ofiar jest mniej więcej 6000. 2 groby są 8x6 m, a 2 groby 6x4. Ciała ubrane były w rzeczy cywilne.
Nazwisk ofiar sobie nie przypominam. Już w czasie okupacji dowiedzieliśmy się, że te kryte auta przyjeżdżały z Opatówka".
Potwierdza się również moje odkrycie że w Opatówku znajdował się obóz dla Żydów. Strona 118 opracowaniu którego link podaję: zapisani_w_ksiedze_zycia._groby_wojenne_zydow_z_okresu_ii_wojny_swiatowej_w_wojewodztwie_wielkopolskim_0.pdf https://share.google/Y2QiR6mmh9ZkALSuR.
Publikacja „Zapisani w księdze życia. Groby wojenne Żydów z okresu II wojny światowej w województwie wielkopolskim” jest jedną z najważniejszych regionalnych prac dokumentujących miejsca pochówku żydowskich ofiar niemieckiego terroru w Wielkopolsce. Ukazała się w 2025 roku nakładem Wojewody Wielkopolskiego we współpracy z wydawnictwem Bookly. Autorami opracowania są Bartosz Biegała i dr Sławomir Józefiak. Książka liczy 452 strony, zawiera bogaty materiał ilustracyjny, mapy, reprodukcje dokumentów i obszerną bibliografię.
*(nazwisko w różnych zapisach – Feigen, Fajgen, Feigin, Fejgin, Fajgin – w zależności od urzędnika gminnego)
Post powiązany:
