Obóz jeniecki w Łambinowicach / po
niem.Lamsdorf to też miejsce trochę zapomniane w świadomości narodowej.
Jeden z największych w Europie obozów jenieckich Wehrmachtu w czasie II
wojny światowej.
Był to tak zwany Stalag (Stammlager für kriegsgefangene Mannschaften und Unteroffiziere) – dla podoficerów i szeregowych.
W 2002 roku został ustanowiony Miejscem Pamięci Narodowej, w
1968 wpisany do rejestru zabytków
nieruchomych województwa opolskiego, ze względu na rzadko dziś
spotykane relikty poobozowe oraz wartość historyczną, naukową oraz
edukacyjną.
Został zaplanowany jako obóz jeniecki jeszcze przed wybuchem wojny i uruchomiony 26
sierpnia 1939 r. w południowo-wschodniej części poligonu Lamsdorf.
Aplikowałam o udział w projekcie „Lamsdorf-Auschwitz. Auschwitz-Lamsdorf” i uzyskałam zaproszenie.
Projekt "Lamsdorf-Auschwitz. Auschwitz-Lamsdorf” był całkowicie sfinansowany przez Fundację Pamięci Ofiar Auschwitz-Birkenau http://www.fundacja-pamieci-auschwitz.pl/
a zorganizowany wspólnie przez Centralne Muzeum Jeńców Wojennych w
Łambinowicach wspólnie z Państwowe Muzeum Auschwitz-Birkenau w
Oświęcimiu.
Auschwitz. Pierwszy dzień warsztatów „Lamsdorf-Auschwitz. Auschwitz-Lamsdorf”
Organizatorzy zapewnili zajęcia, zwiedzanie obu miejsc
pamięci, materiały dydaktyczne, a także wyżywienie, noclegi i transport
uczniów pomiędzy dwoma instytucjami.
 |
| zajęcia w Sali Refleksji prowadzone przez p.N. Tkachenko Pytania o Zagładę |
Centralne Muzeum Jeńców w Łambinowicach jest instytucją kultury Samorządu Województwa Opolskiego, współprowadzoną przez Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego.
Młodzież poznała historię obu miejsc- Auschwitz i Lamsdorf/niemiecka nazwa Łambinowic/ poprzez pryzmat związku,
jaki istniał pomiędzy kompleksem obozów jenieckich w Lamsdorf a
niemieckim nazistowskim obozem koncentracyjnym Auschwitz-Birkenau w
latach II wojny światowej. Pierwszego dnia zwiedzaliśmy ekspozycje
muzealne w Auschwitz, tereny poobozowe, zapoznaliśmy
się z dokumentacją archiwalną pochodzącą ze zbiorów muzeum oraz
międzynarodowego stowarzyszenia Memoriał, wysłuchali wykładów, uczestniczyli w warsztatach historycznych.
Nie
sposób opisać wszystkich wrażeń. Zostaliśmy oprowadzeni po terenie
Muzeum Auschwitz i Birkenau przez przewodnika.
Dowiedzieliśmy się, że ok. 15 września 1941 r. Niemcy wydzielili dziewięć bloków w KL
Auschwitz. Ogrodzili je drutem kolczastym pod napięciem. Między dwoma z
nich mieściła się brama wejściowa, nad którą umieszczony został napis
"Russisches Kriegsgefangenen Arbeitslager".
Pierwszych jeńców osadzono tam 7 października. Była to grupa 2014
żołnierzy z obozu jenieckiego Lamsdorf (Łambinowice koło Opola). Sowieccy jeńcy wojenni byli pierwszą grupą więźniów w obozie Auschwitz, którym tatuowano numery ewidencyjne.
 |
| Barak dziecięcy w Birkenau |
W Birkenau zobaczyliśmy barak dziecięcy. Los dzieci w KL Auschwitz nie różnił się od tego, co spotykało dorosłych
więźniów. To była gehenna. Były wykorzystywane jako siła robocza. Były karane, uśmiercane i padały
ofiarą zbrodniczych eksperymentów pseudomedycznych lekarzy SS, w tym dr.
Josefa Mengele. Pod koniec 1943 r. dla dzieci powyżej dwóch lat utworzono odrębne
baraki, w których warunki nie różniły się od tych dla dorosłych.
Kolejnym punktem były
zajęcia w Sali Refleksji prowadzone przez p.N. Tkachenko Pytania o Zagładę, wysłuchaliśmy wykładu Brytyjczycy w obozach
jenieckich wokół Oświęcimia w czasie II wojny światowej – dr
Piotr Setkiewicz. Ostatnim zajęcia w tym dniu odbyliśmy w archiwum z dr W.Płosą Historia Kl Auschwitz w
dokumentach. Wybrane zagadnienia na podstawie wytworzonych przez kancelarię
obozową.
Mieliśmy w ręku dokumenty wytworzone w czasie procesu rotmistrza Pileckiego oraz Sw. Maksymiliana Marii Kolbego.
Łambinowice. Dzień drugi warsztatów „Lamsdorf-Auschwitz. Auschwitz-Lamsdorf”
Przez obozy jenieckie Lamsdorf w okresie II wojny światowej przeszło w sumie ok. 300 tysięcy żołnierzy różnych narodowości. Uświadomiliśmy to sobie podczas zwiedzania dwóch wystaw stałych w Muzeum pt.
W niemieckiej niewoli oraz
Historia obozów w Lamsdorf
Łambinowicach w latach (1870–1945). Po wystawie oprowadziła nas pani dr A. Wickiewicz.
 |
| Blaszki identyfikacyjne jeńców obozu Łambinowice |
W jednej z gablot dostrzegliśmy guziki od mundurów wielu armii.
 |
| Przez obozy jenieckie Lamsdorf w okresie II wojny światowej przeszło w sumie ok. 300 tysięcy żołnierzy różnych narodowości. Z wystawy stałej w Muzeum pt. W niemieckiej niewoli oraz Historia obozów w Lamsdorf
Łambinowicach w latach (1870–1945) |
Bardzo nas wzruszyła postawa Jerzego Szulca najmłodszego jeńca ps. „Tygrys”, miał zaledwie 10 lat,
ale przy rejestracji zawyżył swój wiek. Był on nie tylko najmłodszym
jeńcem-powstańcem i jeńcem Lamsdorf, ale i zapewne najmłodszym jeńcem II
wojny światowej w ogóle.
 |
| Jerzy Szulc, ps „Tygrys”, miał zaledwie 10 lat,
ale przy rejestracji zawyżył swój wiek. Był on nie tylko najmłodszym
jeńcem-powstańcem i jeńcem Lamsdorf, ale i zapewne najmłodszym jeńcem II
wojny światowej w ogóle |
Następnie udaliśmy się koło 2 km na północny-wschód od muzeum. Tam, przy drodze do Goszczowic, znajduje się stary cmentarz jeniecki. Najstarsza część cmentarza pochodzi z okresu wojny prusko-francuskiej (1870–1871), zachowały się tu 52 groby żołnierzy francuskich z 1871
roku. Łącznie są tu 6274 oznakowane mogiły. Rosyjscy, serbscy, brytyjscy
i włoscy jeńcy, którzy zmarli w Łambinowicach, mają tu swoje "narodowe"
pomniki.
 |
| Cmentarz jeniecki "obozu trzech wojen" Łambinowice |
Kolejnym miejsce, które zobaczyliśmy znajdowało się w pobliżu wsi Szadurczyce. Tu obejrzeliśmy ocalałe fragmenty baraków obozowych.
Tu znajduje się także Pomnik Martyrologii Jeńców Wojennych, postawiony na miejscu masowych grobów jeńców radzieckich
To tutaj, w odległości jednego kilometra od wsi Łambinowice
(Lamsdorf), znajdował się w latach 1939—1945 olbrzymi obóz
jeniecki. Cały teren obozowy, wraz z koszarami i placem ćwiczeń
wojskowych, obejmował przestrzeń 25 km2. Baraki obozu
jenieckiego ukryte były wśród drzew lub mieściły się na leśnych
polanach i ciągnęły się pasami w różne strony.
Obóz sięgał od Goszczowic po
Wierzbie, Łambinowice, Szadurczyce i Klucznik. Przestrzeń, na
której znajdował się obóz, otoczona była podwójnym płotem z
drutu kolczastego. Na rogach ogrodzenia stały budki wartownicze,
a od strony szosy prowadziła do obozu główna brama
Jeńców wyniszczano tutaj stopniowo poprzez głód i
pracę ponad siły.
 |
| w odległości jednego kilometra od wsi Łambinowice
(Lamsdorf), znajdował się w latach 1939—1945 olbrzymi obóz
jeniecki. Stalag 318 VIII F Szadurczyce, Łambinowice |
 |
| Pozostałości po rosyjskich barakach, Łambinowice, Szadurczyce |
W tym miejscu dr Sebastian Mikulec poprowadził warsztaty dla młodzieży nt.
Jeńcy
radzieccy i brytyjscy w obozach jenieckich w Lamsdorf w latach II wojny światowej.
 |
| dr Sebastian Mikulec poprowadził warsztaty dla młodzieży nt. Jeńcy radzieccy i brytyjscy w obozach jenieckich w Lamsdorf w latach II wojny światowej. |
 |
warsztaty dla młodzieży nt.
Jeńcy
radzieccy i brytyjscy w obozach jenieckich w Lamsdorf w latach II wojny światowej. |
Zwiedziliśmy pozostałości po barakach w których umieszczono jeńców sowieckich.
Do 1945 r. do obozu trafiło ich ok. 200 tysięcy, z czego z powodu
zimna, głodu i chorób zmarło ok. 40 tysięcy. Podczas gdy Brytyjczycy
przebywali w murowanych barakach, to jeńcy ze Wschodu często nocowali
pod gołym niebem.
 |
| Projekt „Lamsdorf-Auschwitz. Auschwitz-Lamsdorf” .Łabinowice. W pobliżu wsi Szadurczyce ocalały fragmenty baraków obozowych. |
|
W zwiedzonym przez nas Russenlagrze w 1944 r. umieszczono prawie 6 tysięcy powstańców
warszawskich, wśród których byli m.in. rotmistrz Witold Pilecki, ppłk
Zygmunt Dobrowolski, ps. „Zyndram", i inni wyżsi oficerowie Armii
Krajowej oraz ludzie kultury, m.in. scenarzysta Jerzy Stefan Stawiński,
pisarze Roman Bratny i Miron Białoszewski czy aktor Zdzisław
Maklakiewicz.
Dużo dowiedzieliśmy się o jeńcach tego obozu podczas prelekcji dr Piotra Stanka Twarze Lamsdorf-Auschwitz: Witold Pilecki i o.
Maksymilian Maria Kolbe.
 |
Twarze Lamsdorf-Auschwitz: Witold Pilecki i o.
Maksymilian Maria Kolbe wykład dr Piotra Stanka
|
O żołnierzach września można doczytać w książce dr Stanka, którą kupiłam. Jest to monografia dotycząca losów ponad 72 tys. polskich żołnierzy,
przetrzymywanych w latach II wojny światowej w obozach jenieckich
Lamsdorf.
 |
Wrześniowy epilog. Żołnierze Wojska Polskiego w obozach Lamsdorf
Piotr Stanek
Opole: Centralne Muzeum Jeńców Wojennych, 2018 |
Na zakończenie wysłuchaliśmy prelekcji dr P. Stanka
Między Wehrmachtem a SS. Jeńcy wojenni w
niemieckich obozach koncentracyjnych. A pani dr Anna Wickiewicz dokonała podsumowania projektu.
 |
| Na zakończenie wysłuchaliśmy prelekcji dr P. Stanka Między Wehrmachtem a SS. Jeńcy wojenni w
niemieckich obozach koncentracyjnych. A pani dr Anna Wickiewicz dokonała podsumowania projektu „Lamsdorf-Auschwitz. Auschwitz-Lamsdorf”. |
Pięknie podziękowaliśmy za wspaniałą organizację tego przedsięwzięcia, za doskonałą organizację i zaangażowanie pracowników naukowych, za wspaniały przekaz docierający do młodzieży i wpisaliśmy się do księgi pamiątkowej.
Młodzi ludzie byli aktywni, uważnie się wszystkiemu się przyglądali, zadawali pytania, robili zdjęcia. Już wiedzą jak wyglądała codzienność w hitlerowskich i radzieckich obozach
jenieckich podczas II wojny światowej. I zapewnili, że wezmą sobie do serca słowa Artura Oppmana, o którym nad jego grobem Jan Lorentowicz powiedział:
Odszedł
w zaświaty poeta, który w ciągu czterdziestu kilku lat swego życia
twórczego miał jedną tylko namiętność: bezgraniczne ukochanie Ojczyzny., a z którymi spotkali się na wystawie w Muzeum :
