Ryszard Rezler (06.07.1897 Kalisz -11.12.1940 Mauthausen-Gusen), kierownik szkoły w Brudzewie, ofiara akcji "Inteligencja"

autor: Dominika Pawlikowska

W książce „Akcja Gestapo przeciwko polskiej inteligencji na terenie gminy Blizanów. Aresztowani i deportowani do obozów koncentracyjnych w III Rzeszy w kwietniu 1940” zebrałam nazwiska i życiorysy osób aresztowanych w gminie Blizanów. Oto jeden z moich bohaterów, Ryszard Rezler. Już po ukazaniu się książki wiadomości o Nim uzupełniła rodzina, która się ze mną skontaktowała.

Ryszard Rezler urodził się  06.07.1897 w Kaliszu, był synem Jana Reinholda Rezlera (nazwisko pisało się wówczas: Rösler, zostało spolszczone), którego rodzina przybyła tu przed laty z Austrii. 

Ryszard Rezler (06.07.1897 Kalisz - zamordowany 11.12.1940
w obozie koncentracyjnym Mauthausen-Gusen),
syn Jana i Stanisławy z Unisławskich. 

Mieli dużą posiadłość. Teren na którym znajdowała się posiadłość nazywała się Bombalec. Nazwa ta pojawia się na niemieckiej mapie z 1940 roku. Link do całej mapy tutaj. Mieli też ziemię w Złotnikach.

Mapa Brudzewa z 1940, Bombalec.

Dzisiaj już mieszkańcy nie znają tej nazwy. A miejsce zniknęło z mapy. Rodzina Rezlerów posiadała drewniany dworek. Na terenie dawnej posiadłości znajduje się gospodarstwo. 

Ryszard Rezler był kierownikiem szkoły w Brudzewie do 1939. Zachowała się kronika tej szkoły, prawnukowi  Ryszarda Rezlera, panu Patrykowi Kuśmierskiemu udało się zrobić zdjęcie stron w tej kronice. Czytamy tam:

" (...) Budynek, w którym mieści się szkoła i przytułek dla starców został ufundowany przez hrabiego Antoniego Czarneckiego około 200 lat temu, to jest w 1774 roku. Jednocześnie przeznaczył pewną sumę pieniędzy na remont i utrzymanie budynku w pełnym porządku, przydzielił po 6 morgów ziemi dla szkoły i przytułku. Około roku 1901 pracował w tej szkole nauczyciel Petrykowski, czyli szkoła była o jednym nauczycielu i 4 oddziałach. Po nim pracował nauczyciel Piątkowski, prowadząc również 4 oddziały. Około roku 1912 szkoła miała 2 nauczycieli. Kierownikiem był Wroniszewski. 

W roku 1917 kierownictwo szkoły objął Naskręcki Jan, z 2 siłą nauczycielską i 4 oddziałami. 

Za kierownika Wereszczyńskiego była szkoła 2 stopnia o 3 nauczycielach z 5 oddziałami. 

Od roku 1933 kierownictwo 3 klasowej szkoły objął Rezler Ryszard oddziałów było 6. Dzieci uczęszczających około 180. W dniu 1 września 1939 roku wybuchła wojna z Niemcami, która zniszczyła wszystko w najwyższym stopniu. Budynek szkolny uległ częściowemu zniszczeniu, gdyż przez 5,5 roku wojny nie remontowany zaciekał tak, że sufit w jednej z klas częściowo odpadł. 

Mieszkania i klasy zajęte przez Niemców zostały również zniszczone, piece porozbierane. Zniszczono doszczętnie pomocy naukowe, bibliotekę szkolną, wszelkie dokumenty i księgi kancelaryjne, częściowo umeblowanie klas. Kierownik Rezler został wywieziony do obozu i tam zmarł, a rodzina jego do Niemiec. Reszta Nauczycielstwa także została wywieziona. Szkoła świeciła pustkami. Całe gospodarcze urządzenie szkoły (...)"

Fragment kroniki szkoły w Brudzewie 1

 

Fragment kroniki szkoły w Brudzewie 2

Rodzina Rezlerów przyjaźniła się z Przewłockimi, właścicielami majątku Brudzew. Ostatnim do wybuchu  II wojny właścicielem majątku był Józef Przewłocki h. Przestrzał (1895-1962 Londyn), ożeniony z Zofią Teresą Marią Żółtowską z Nekli h. Ogończyk (na zdjęciu poniżej), rotmistrz Wojska Polskiego, odznaczony trzykrotnym Krzyżem Walecznych oraz Medalem Niepodległości – 16 marca 1937 „za pracę w dziele odzyskania niepodległości”. 

Ryszard Rezler angażował się w życie polityczne gminy. Podczas wyborów w 1935 utworzono w gminie 3 obwodowe komisje wyborcze, między innymi w Brudzewie, w szkole powszechnej – przewodniczącym był Józef Przewłocki, 40 lat, herbu Przestrzał (ur. 26 marca 1895 w Woli Gałęzowskiej, zm. 1962) – rotmistrz Wojska Polskiego, ziemianin, właściciel majątku Brudzew.  Ryszard Rezler nauczyciel, lat 38, kierownik szkoły w Brudzewie został członkiem komisji, mianowanym przez starostę powiatowego. Wraz z nim mianowani byli: Narcyz Szujewski, 40 lat, rolnik z Jankowa, Tadeusz Kudelski, lat 33, dyrektor tartaku – Brudzew i Dominik Tama, rolnik, 41, z Dębniałek. Członkowie komisji mianowani przez wójta: Leon Szurek rolnik z Brudzewa lat 37, Leon Rosiak, 32, technik z Jankowa, Władysław Pakulski, lat 42, kupiec – Janków, Józef Szurek, lat 51, kupiec – Brudzew.

Spis osobowy Zarządu Oddziału związku zawiera informację, że w 1935
był prezesem Pododdziału Lipe i tamże zamieszkiwał (Archiwum Państwowe Oddział w Kaliszu
Zespół: Starostwo Powiatowe w Kaliszu, Związek Strzelecki. Sygn. 11/3/0/13/595).

Od 1933 pełnił funkcję sekretarza lokalnych struktur Związku Strzeleckiego. Spis osobowy Zarządu Oddziału związku zawiera informację, że w 1935 był prezesem Pododdziału Lipe i tamże zamieszkiwał (Archiwum Państwowe Oddział w Kaliszu, Zespół: Starostwo Powiatowe w Kaliszu, Związek Strzelecki. Sygn. 11/3/0/13/595).

Niemcy zmienili nazwę wsi z Brudzew na Mölldorf i włączyli do gminy Blizanów. Zaproponowali Rezlerowi podpisanie folkslisty, jednak Rezler odmówił. Dlatego znalazł się na liście proskrypcyjnej wrogów Rzeszy. Czym była lista proskrypcyjna ?

Listy proskrypcyjne dla okręgu Kalisza. Intelligenzaktion. Liste der Polenführer und der polnischen Intelligenz

Fragment listy proskrypcyjnej dla okręgu Kalisza
z nazwiskiem Ryszarda Rezlera

Wójtem gminy był do 1939 Roman Ruciński mieszkający w Blizanowie (Archiwum Państwowe w Kaliszu, Starostwo Powiatowe, Zespół: Wybory wójtów i rad gminnych, Sygn. 11/3/0/4/255). 

Wójt był organem zarządzającym bieżącymi sprawami gminy oraz wykonującym uchwały zgromadzenia gminnego i rady gminnej oraz poruczonemu samorządowi zadania organów administracji ogólnej. Wójt Ruciński był znienawidzony przez tutejszych Niemców i folksdojczów i oskarżony o sprzyjanie Polakom. Przed wojną gminę zamieszkiwało 364 ewangelików, narodowość niemiecką deklarowało 75 osób, w tym 6 ze wsi Brzezina. Niemcy umieścili jego nazwisko na liście proskrypcyjnej. W dniu 26.04.1940 został deportowany do obozu koncentracyjnego Dachau, gdzie otrzymał numer jeniecki 6089. Dnia 05.06.1940 przewieziony do obozu Mauthausen – Gusen, tam został zamordowany 03.04.1941. Z obozu przysłano rodzinie urnę z prochami, został pochowany na cmentarzu w Blizanowie.

Nazwisko Rezlera również znalazło się na tej liście. Aresztowany, jak wszyscy z listy proskrypcyjnej, w dniu 15.04.1940. 

Dnia 26.04.1940 wraz z pozostałymi przewieziony do obozu koncentracyjnego Dachau, gdzie otrzymał numer jeniecki 6086. W dniu 05.06.1940 został deportowany do obozu koncentracyjnego Mauthausen – Gusen.

Niemcy sporządzili następującą o nim charakterystykę na liście proskrypcyjnej: „Podejrzewa się, że organizuje tajne spotkania i uprawia wrogą propagandę. Przed wojną był wiodącą politycznie osobą. Chodzi o sprytnego, przebiegłego człowieka, który nie poddaje się zarządzeniom i musi – ponieważ dysponuje wielkimi wpływami – zostać uznanym za niebezpiecznego”.

Przynależność i aktywna działalność w Związku Strzeleckim była dla Niemców jednym z kryteriów umieszczenia na listach proskrypcyjnych, ponieważ była to jedna z największych organizacji paramilitarnych i proobronnych II RP. Jednym z zadań wydzielonych struktur Związku Strzeleckiego było przygotowanie tajnych terenowych zespołów do zadań specjalnych na wypadek wojny.

W 1939 roku Rezler, podobnie jak inni strzelcy, nie zawiódł, stając w obronie zagrożonej niepodległości i włączając się w konspirację, o czym zaświadcza charakterystyka jego osoby sporządzona przez Niemców. Z meldunku policyjnego złożonego do Wydziału Śledczego Policji Państwowej w Kaliszu (Archiwum Państwowe Oddział w Kaliszu, Zespół Starostwo Powiatowe w Kaliszu, Związek Strzelecki, Sygn. 11/3/0/13/595) dowiadujemy się, że Związek Strzelecki zawiązał się w Brudzewie 24.10.1933. 

Siedzibą organizacji była szkoła we wsi Lipe, gm. Brudzew. Prezesem został Tadeusz Kudelski, rządca majątku Brudzew, sekretarzem Ryszard Rezler. 

Wiceprezesem zarządu stowarzyszenia Strzelca w Brudzewie był Józef Szurek, sklepikarz z Brudzewa, a komendantem Ignacy Reśliński, rolnik z Podlesia, skarbnikiem Antoni Pawlak, sklepikarz z Brudzewa, w zarządzie był też Michał Dobrowolski, rolnik. 

Zarząd Powiatowy Związku Strzeleckiego w Kaliszu zatwierdził nowopowstały oddział męski ZS w Brudzewie uchwałą powziętą na posiedzeniu 19.01.1934 pod nazwą Oddział Gminny Związku Strzeleckiego w Brudzewie.

Szkoła w Brudzewie, zdj. przedwojenne, z archiwum rodzinnego
wnuka R.Rezlera, p. P. Kuśmierskiego. 

Jeszcze przed wybuchem I wojny światowej, Związek Strzelecki przygotowywał polskie społeczeństwo do niepodległości, później jego członkowie brali udział w walkach.

Cel działalności ZS ewoluował w latach 30 – tych w zależności od potrzeb państwa – z ukierunkowania na przysposobienie do obrony najszerszych rzesz społeczeństwa w stronę wychowania obywatelskiego.

Rezler nigdy nie wrócił do rodziny, został zamordowany 11.12.1940 w obozie koncentracyjnym Gusen. Zachował się jeden list do rodziny z dnia 24.11.1940 napisany na bloku 15, izba A. Miesiąc później został zamordowany. 

W jedynym zachowanym liście z obozu Mauthausen Mauthausen  – Gusen pyta żonę: "Ile mamy uli?" bowiem pszczelarstwo było jego ulubionym zajęciem. Cieszy się, że rodzina uprawia ziemię. Tęskni i ma nadzieję, że wkrótce zobaczy swoją rodzinę - żonę córeczki: Henię, Halinkę i Terenię oraz syna Ryszarda.

Listów więźniowie nie mogli pisać samodzielnie, wyłącznie przez obozowego pisarza, treść była cenzurowana, list musiał zawierać formułkę "czuję się dobrze i jestem zdrów".

Lista R. Rezlera z obozu Gusen,
z dnia 24.11.1940, napisany na bloku 15, izba A.

Żona wraz z 3 najmłodszych dzieci została wywieziona do Niemiec na roboty przymusowe. Po wojnie powróciła do majątku, jednak zastała tam rosyjską rodzinę Niczyporuk. Później rodzina ta została przeniesiona gdzieś do PGR-u. Majątek Rezlerów został znacjonalizowany. 

Po wojnie w swoim domu zastali
rosyjską rodzinę Niczyporuk

Najstarsze dziecko Ryszarda Rezlera, syn, również Ryszard przedostał się do Warszawy, gdzie pod pseudonimem "Mściciel" wstąpił w szeregi konspiracji: V Obwód (Mokotów) Warszawskiego Okręgu Armii Krajowej - 3. Rejon - 2. kompania - pluton 543.

W Śródmieściu Południe walczył w Okręgu Warszawskim Armii Krajowej - I Obwód "Radwan” (Śródmieście) - Podobwód "Sławbor" - odcinek "Ratusz" - 3. batalion pancerny "Golski" - kompania szturmowa "Szafrański".

Z albumu rodzinnego rodziny Rezlerów: Brudzew, okres przed II wojną

(wł. Patryk Kuśmierski).

Na zdjęciu m.in. Zofia Teresa Maria Przewłocka z Żółtowskich z Nekli h. Ogończyk

(ur. 1902 - 1994 Richmond, Anglia), 

małżonka Józefa Przewłockiego h. Przestrzał (1895-1962 w Londynie), 

właściciela majątku Brudzew

Żona Marianna Rezler po powrocie z robót przymusowych wraz z dziećmi osiadła w Gdańsku. Nie opowiadała dzieciom ani nikomu z rodziny, co ich spotkało. Były to czasy stalinowskie, wszędzie byli donosiciele, na straży nowego bolszewickiego porządku stała milicja oraz struktury aparatu bezpieczeństwa państwa UB.

Zapanował totalitarny ustrój społeczno-gospodarczy i polityczny. Stalinizm odznaczał się stałym rozszerzaniem kręgów prawdziwych i urojonych zabijanych wrogów ludu, brakiem konstytucyjnego pojęcia praw człowieka. Przedwojenni urzędnicy, tacy jak Rezler, członkowie przedwojennych organizacja: BBWR, Związek Strzelecki, Towarzystwa Gimnastycznego "Sokół" i inne stali się właśnie takimi "wrogami ludu". Organizacje, które tworzyli zostały zdelegalizowane.

KADRY Z ŻYCIA W PODKALISKIM BRUDZEWIE I POSIADŁOŚCI BOMBALEC:

Z  albumu rodzinnego rodziny Rezlerów, Brudzew, lata przed II wojną (wł.  Patryk Kuśmierski

Być może na tym zdjęciu jest ks. Marian Suski, kapelan w Liskowie w latach 1935 – 1941, podpis nie jest wyraźny. Zdjęcie podpisane na odwrocie, nazwiska, które dało się odczytać: Pleśnierowiczówna, Twardowski Mieczysław, Szymański Jan, Witczakówna 2x, Uklejanka.

Być może na tym zdjęciu jest ks. Marian Suski, kapelan w Liskowie w latach 1935 – 1941, podpis nie jest wyraźny. Zdjęcie podpisane na odwrocie, nazwiska, które dało się odczytać: Pleśnierowiczówna, Twardowski Mieczysław, Szymański Jan, Witczakówna 2x, Uklejanka.

Z albumu rodzinnego rodziny Rezlerów, Brudzew, okres przed II wojną.

Z albumu rodzinnego rodziny Rezlerów, Brudzew, okres przed II wojną.

Aldona Rezler, kuzynka.

Z albumu rodzinnego rodziny Rezlerów, Brudzew, okres przed II wojną.

Z albumu rodzinnego rodziny Rezlerów, Brudzew, okres przed II wojną.

Brudzew, lata przed II wojną (wł.  Patryk Kuśmierski). Siostry Rezler.

Brudzew, lata przed II wojną (wł.  Patryk Kuśmierski). Siostry Rezler.

Brudzew, lata przed II wojną (wł.  Patryk Kuśmierski). Siostry Rezler.

Posty powiązane: 

• Bolesław Mellerowicz 1894 - 1941. Ofiara akcji Inteligencja
• Henryk Łowicki 1889 - 1941, burmistrz Stawiszyna, ofiara Akcji Inteligencja, zamordowany w Mauthausen-Gusen

Inwentaryzacja powojenna młyna poniemieckiego w Opatówku, własność: Johan Spiess

autor: Dominika Pawlikowska

Korostiełkin Wsiewołod Matwiejewicz - komendant Komendantury Wojennej w Opatówku.  Dokonywał inwentaryzacji wszystkich obiektów przemysłowych w Opatówku w 1945 i sporządzał z nich protokoły. Prawdopodobnie spoczywają do dzisiaj w rosyjskich archiwach. W Kaliskim Archiwum zachowały się częściowo dokumenty z tych inwentaryzacji dokonywanych przez rosyjską armię. A jeśli towarzysze z Armii Czerwonej napotkali coś, czym można się było podzielić, wysyłali to na potrzeby swoich rodaków. Poniżej protokół z inwentaryzacji młyna znajdującego się w Opatówku, wybudowanego w 1914 roku.

 Korostiełkin Wsiewołod Matwiejewicz sporządził protokół
 z inwentaryzacji młyna znajdującego się w Opatówku,
wybudowanego w 1914 roku

Odpis z tłumaczenia z rosyjskiego. 

Akt tłumaczony z rosyjskiego

8-go marca 1945 roku, miasto Opatówek, Kaliskiego powiatu. My niżej podpisani, przedstawiciel wojennej Komendantury Opatówek Lejtenant KOROSTIEłKIN Wsiewołod MATWIEJEWICZ z jednej strony i wójt gminy Opatówek z drugiej strony, sporządzony został niniejszy akt następującej treści: Lejtnant Korostiełkin zdał młyn parowy z jednej strony, a z drugiej strony takowy odebrał wójt Feliks Dziubiński.

1. Wybudowany w 1914 roku.
2. Wartości na razie nie daje się określić.
3. Przeznaczony dla wyrobu maki. 
4. Sila wytwórcza parowego młyna: miesięcznie 120 (sto dwadzieścia) ton maki 
5. Maszyn 13 (trzynaście), innych nie ma.
6. Pracowało na parowym młynie 10 (dziesięć) ludzi.
7. Młyn jest w ruchu.
8. Do 1940 roku młyn należał do Leona Jerysza z pochodzenia Niemca 
9. Po roku 1940 do 1942 roku był własnością Leona Jerysz, a od roku 1942 i do przyjścia Czerwonej Armii był własnością Spiż/Spieß/Spisz Johana z pochodzenia Niemca (Pisownia obu nazwisk różna).
10 Pozostałość gotowej maki i surowca ziarna 13 ton wydano na gminę. 
11. Czy wydano co wojennemu oddziałowi czerwonej armii ? - Nie
12. Czy pozostało co z gotowej produkcji ?- Nie
13. Zabezpieczenie surowca -Nie

Przedstawiciel wojennej Komendantury Lejtenant (-) W.KOROSTIELKIN Wójt gminy Opatówek (-) F. DZIUBINSKI.

8.3.1945 r.

~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~

Wspomnienie o  Leonie Jeryszu i Johanie Spiz/Spieß  zachowało się w pamięci pani Krystyny Velkowej, pochodzącej z Cieni Młyn. Otóż któryś z nich poskarżył się na Gestapo, że młyn w Cieni mieli chyba za dużo, bo tam ciągle ludzie przyjeżdżają. Wtedy przyjechali żandarmi i zrewidowali młyn szukali kartki na mielenie od klientów.  Cała historia tutaj: Ostatni młynarz z młyna w Cieni I. Tomaszewscy. Historia Opatówka i okolic.

~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~

Opatówek, dnia 17. kwietnia 1945 r.

PROTOKÓL zdawczo odbiorczy spisany dnia 7.5.1945 roku w młynie motorowym w Opatówku w obecności: Ob. Wójta gminy Opatówek F. DZIUBIŃSKIEGO, obecnego powiernika Antoniego Zielińskiego i świadków: Tadeusza Kawali,  Stanisława Salamona, Józefa Wójcickiego, Zygmunta Pilasa, Adama Antczaka, Jana Stasiaka, Bolesława Wojcieszaka. Wszyscy zamieszkali w Opatówku, w sprawie w sprawie przejęcia młyna poniemieckiego, należącego do 22.1.1945 do Niemca Johanna Spiessa,  obecnie na tym terenie, nie zamieszkałego.  Stosownie do upoważnienia Starostwa Powiatowego w Kaliszu Wydział Przemysłowy z dnia 5.5.1945 roku, przystąpiono do opisu i przekazania młyna motorowego w Opatówku, będącego tymczasowo pod kontrola i ochrona Zarządu Gminnego gminy Opatówek, obywatelowi Antoniemu ZIELIŃSKIEMU, tymczasowemu powiernikowi.

Spis inwentarza przedstawia się następująco: Kasa 994,40 zł.

16000.- kg. koksu
35: kg  oliwy
14292.-kg żyta
2300.-kg mąki żytniej
781.- otrąb żytnich
886.- otrąb pszennych
2 Pary walcy 800 x 300 Firma Seck - Drezno (2 gilzy zapasowe, 2 pary walcy 700 x 300 Towarzystwo Akcyjne budowy maszyn w Warszawie, 1  Para walcy 600 x 300 Firma Andrae i Fellgner, Zittau
1. 4-0 działowy odsiewacz plaski (wiszący) Firma P. Hoffmann (2 gilzy zapasowe)
1 odsiewacz cylindrowy Firma Seck Drezno Nr.10489 
1 aspiracja Firma Seck Drezno Nr.3999 
1 tarar aspirator Firma Maximowicz i Szejner, Ostrow. 
1 szmerglowka Firma Seck Drezno 
1 śrutownik Nr.3
1 tryjer Ostrów
2 wagi z odważnikami (13 sztuk) 
warsztat stolarski
2 młynki do czyszczenia zboża
2 szafy zwykle
1 szafa dębowa
 biurko dębowe
1 stól 
1 fotel
2 poziomice
1 waga holenderska (części brakują) 
1 szwajca
1 motor na gaz ssany (koksowy) 35 KW Firma Deutz Nr.64725 
1 dynamo 110 wolt 1,5 Kw
2 pompy do wody
46 Kluczy różnych rozmiarów
2 klucze szwedzkie
2 ząbki 1 obcęgi
1 imadło 4 śrubokręty
2 ramy do piłek metalowych
1 wiertarka ręczna kowalska
8 wierteł różnych rozmiarów
2 gwintownice
itd.

PROTOKÓL zdawczo odbiorczy 
spisany dnia 7.5.1945 roku w młynie motorowym w Opatówku

PROTOKÓL zdawczo odbiorczy 
spisany dnia 7.5.1945 roku w młynie motorowym w Opatówku

Mapka miejsca, gdzie znajdował się młyn oraz zdjęcia tego miejsca z 2019 dzięki uprzejmości pani Krystyny Velkovej.

Mapka miejsca, gdzie znajdował się młyn
oraz zdjęcia tego miejsca z 2019
dzięki uprzejmości pani Krystyny Velkovej

Mapka miejsca, gdzie znajdował się młyn
oraz zdjęcia tego miejsca z 2019
dzięki uprzejmości pani Krystyny Velkovej

Ruiny młyna Spiessa w 2019.
Zdj. Krystyna Velkova

A na koniec zażalenie pana Franciszka Sieradzkiego.

Na postawie:

APK, Akta Gminy Opatówek, Kontrola wewnętrzna i nadzór, 1947-49

Kolejka Wąskotorowa do byłych składów amunicji przy wsi Borów. Rejestracja dobrostanu dokonana dnia 9 stycznia 1946 r.

Protokół z rejestracji materiałów nawierzchni z rozebranej Kolejki Wąskotorowej do byłych składów amunicji, przy wsi Borów (k /Opatówka)

APK, Protokół z rejestracji materiałów nawierzchni z rozebranej
 Kolejki Wąskotorowej do byłych składów amunicji,
przy wsi Borów (k /Opatówka)

Rejestracja dokonana dnia 9 stycznia 1946 r. delegata D.O.K.P. Łódź  Zimnocha Aleksandra- st. technika wydziału Kolei Wąskotorowych, Zawiadowcę odcinka Drogowego Opatówek, Bordyczewskiego Aleksandra, delegata Rady Narodowej Dziubińskiego Feliksa. 

Sprawa kolei do byłych składów amunicji przy wsi Borów.

Prześwit torów 600 mm.

Dobrostan taboru: 

• wózków wywrotek z kolebami żelaznymi 10 szt.
• wózków wywrotek bez koleb 6
• podwozi wagonowych ( wózków) 6
• ramy wagonowe bez drzewa 3
• osi do wózków 2

Materiały nawierzchni otrzymane z rozbiórki Kolejki:

Torów w przęsłach na żelaznych podkładach z szyn:
70 mm dług. 5,00 mm przęseł czy– 15 m.b. toru
60 mm dług. 5,00 mm przęseł 197– 985 m. b. toru
60 mm dług. 2,50 mm przęseł 13– 32,5 m. b. toru
60 mm dług. 1,25 mm przęseł 9– 11,25 m. b. toru

Kolejka została rozebrana przez Odcinek Drogowy Opatówek na zarządzenie Naczelnika Oddziału Drogowego w Ostrowie Wlkp.

Wnioski organu rejestrującego:

Dla zabezpieczenia przed kradzieżą materiały zostają natychmiast zabrane do stacji Opatówek skąd po zatwierdzeniu przez M.K. wniosku zjednoczenia kopalń rudy żelaznej o dzierżawę, będą ewentualnie wydzierżawione.

St. technik Wydziału Kolei

Zawiadowcy odcinka Drogowego Opatówek dnia 9.1.1946 r.

autor: Dominika Pawlikowska 

Materiał związany z tematem: Stowarzyszenie Regionalna Grupa Historyczna Schondorf

Postanowienia aktywu gminnego w Opatówku z okazji II Światowego Kongresu Obrońców Pokoju 16.11.1950

111II Światowy Kongres Obrońców Pokoju, 1950. "Podpisy pod Sztokholmskim Apelem Pokoju, ogłoszonym w roku 1950, zbierano również podczas Kiermaszu Książki w Al. Ujazdowskich" - zdjęcie (skan) pochodzi z tygodnika Stolica nr 23 (2046) 07.06.1987. Kongres w często formułowanej ocenie był propagandową imprezą radzieckich i polskich komunistów,

skierowaną przeciw amerykańskiemu imperializmowi. Za: fotopolska.eu

Protokół 

z odbytego posiedzenia, aktywu gminy, sołtysów, sekretarzy ZSCH, przedstawicieli partii politycznych i organizacji społecznych, sekretarzy P.O.P. oraz miejscowego społeczeństwa. 16.11.1950 r.

Na zebraniu obecni:

• Sekretarz Prezydium- Popiołek Antoni
• I Sekretarz K.G.PZPR - Łyszczak Marian 
• II Sekretarz K.G.PZPR - Cyrul Stefan
• Przewodniczący ZSL* - Banasiak Stefan
• Sekretarz G.ZM.ZSCH. - Zawadzki Zdzisław

sołtysi gromad

• Wojtysiak Wincenty - Cienia Folw.
• Sztandera Michał - Cienia II
• Krzywik Jan - Opatówek
• Knop Stefan -  Porwity
• Wilner Jan  - Tłokinia Mała
• Kiermasz Józef - Tłokinia Nowa
• Dymny Józef - Tłokinia Wielka
• Gołębiowski Józef - Trojanów
• Jach Józef -  Zduny
• Stobienia Jan - Szulec

inni przedstawiciele:

• Dziubiński Feliks - członek Gminnej  Rady Narodowej
• Karolewska Izabela - członek Gminnej  Rady Narodowej
• Kocemba Stanisław - członek Gminnej  Rady Narodowej
• Sztandera Józef - sekretarz POP PZPR 
• Lech Jan - sekretarz POP PZPR 
• Melka Stefan - członek Gminnej  Rady Narodowej
• Augustyniak Wiesław - przedstawiciel zakładów pracy
• Piotrowska Jadwiga -  przedstawiciel zakładów pracy
• Kuś Jan - sekretarz PZPR
• Krygier Bronisław- przedstawiciel WZPD
• I wielu innych członków związków zawodowych.

Zebranie zagaił Ob. Popiołek Antoni witający wszystkich przybyłych na zebranie, poprosił do Prezydium, przedstawiciela Komitetu Powiatowego PZPR, w Kaliszu, towarzysza Cyrula,  II Sekretarza K.G.PZPR, Przewodniczącego ZSL Banasiaka Stefana, Kawalę Tadeusza - kierownika Gminnej Spółdzielni Samopomoc Chłopska w Opatówku, Krygiera Bronisława przedst. WZPD Nr. 4 w Opatówku.

Z kolei udzielił głosu tow. Dudlejowi Ryszardowi, który w krótkich słowach, objaśnił zebranym, że w dniu dzisiejszym po raz 2-gi ojczyzna nasza gości w swej stolicy ludzi całego świata, którzy pragną utrwalenia pokoju światowego i mimo wrogiej polityki anglo-amerykańskiej walczą nieustannie o pokój światowy. (Chodziło tu o  II Światowy Kongres Obrońców Pokoju 16 listopada 1950). Dlatego też, aby uczcić ten moment ważny w dziejach historii, musimy dokonać jakiego czynu, a przecież jeżeli chodzi o rolnictwo to do chwili obecnej nie wykazało jeszcze żadnych realnych zobowiązań, co jest jasnym dowodem załamania się akcji skupu zbóż. Reasumując, zaapelował do wszystkich zebranych, całego aktywu gminnego, w skład którego wchodzą czynniki partyjne, organizacje społeczne, zakłady pracy, sołtysi ZSCH i trojki gromadzkie z całym poświeceniem dołożyli tyle starań, by na zakończenie Kongresu plan akcji skupu zbóż został wykonany. Rolnicy masowo winni podejmować zobowiązania wykonania planu przedterminowo jeszcze planowego skupu zbóż (kontyngenty), oraz na masówkach gromadzkich, które odbędą się w dniu 19.11.1950 roku we wszystkich zebraniach, uchwalić rezolucje i wysłać na ręce Prezydium Kongresu Obrońców Pokoju, obradującego w Warszawie, w dniach od 16-21 listopada rb. 

Ob. Dziubiński Feliks, w krótkich słowach, nakreślił stanowisko Rządu Brytyjskiego, które nie dopuściło do odbycia Kongresu w swym kraju, na zakończenie wzniósł okrzyk na cześć Pierwszego Bojownika o światowy pokój Generalisimussa Józefa Stalina, okrzyk ten podchwycili zebrani burzliwymi oklaskami. Ob. Dodlej oznajmił również zebranym, ze miasto Kalisz jest najstarszym miastem w Polsce i dlatego tez przybyli goście zwiedzą Kalisz i cały powiat kaliski, dlatego tez zaapelował do zebranych, by osiedla na wsi były odświętnie przybrane, by powiat kaliski nie potrzebował się wstydzić  za swych Obywateli.  Na zakończenie Ob. Popiołek Antoni omówił jeszcze sprawy zebrań gromadzkich, które odbędą się w dniu 19.11.1950 w gromadach, polecił sołtysom dopilnowania organizacji tych,  przysłania w terminie wyznaczonym podwód po prelegentów, również uczynił ich odpowiedzialnymi za frekwencje na zebraniach. Na tym protokół zakończono, odczytana i podpisano.

nieobecni sołtysi i inni:

Pogorzelec Stanisław, Borów
Kobyłka J., Tłokinia Mała 
Kliber Józef, Szałe 
Nawrocki Franciszek, Tłokinia Kościelna. 
Jaśkiewicz Jan, Kierownik szkoły
Kostowska Stefania,  Liga Kobiet**. 
Wywijas Kazimierz, G.R.N.
Zimny Józef - ZSCH  (Związek Samopomocy Chłopskiej)
Maciołek Wacław, ZMP 
Kawala Tadeusz G.S.S.Ch 
Miluśki Zygmunt
Brodziak Halina

Na podstawie :

APK, Akta Gminy Opatówek, Zebrania i Urzędowania ciał samorządowych, 1950.

*Zjednoczone Stronnictwo Ludowe (ZSL) – partia polityczna w Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej, powstała 27 listopada 1949 z przymusowego połączenia prokomunistycznego „lubelskiego” Stronnictwa Ludowego z resztkami rozbitego przez Ministerstwo Bezpieczeństwa Publicznego (podporządkowanego Polskiej Partii Robotniczej) „mikołajczykowskiego” Polskiego Stronnictwa Ludowego. Partia satelicka wobec Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej

**Liga Kobiet - do 1949 funkcjonująca pod nazwą Społeczno-Obywatelska Liga Kobiet, była organizacją powołaną po 1945 r. w okręgu łódzkim i gdańskim. Jej działalność wytyczana była przez władze partyjno-rządowe. W początkowych latach zarówno gdańska, jak i łódzka organizacja charakteryzowały się podobną aktywnością i zasięgiem oddziaływania na lokalne środowiska kobiece. Po 1949, już pod nazwą Ligi Kobiet, większą popularnością wśród kobiet i akceptacją społeczną cieszył się oddział łódzki. Spowodowane było to możliwościami budowania wpływów organizacji wśród łódzkich robotnic. 

Na podst.: MAŁGORZATA DAJNOWICZ https://orcid.org/0000-0001-6124-9983 Uniwersytet w Białymstoku Liga Kobiet w latach 1945–1981 (na przykładzie kierunków aktywności organizacji okręgów gdańskiego i łódzkiego

POST POWIĄZANY:

Elity władzy komunistycznej w Opatówku. 7 marca 1945. Cz.1.

"Elity" władzy komunistycznej w Opatówku. 7 marca 1945. Cz.1.

 autor: Dominika Pawlikowska

    Stalin żywił głęboką niechęć do Polski, sięgającą jeszcze wojny polsko-bolszewickiej w 1920 roku, w której poniósł porażkę. Ponadto, ideologia komunistyczna zakładała walkę z "burżuazyjną" inteligencją i elitami, które były postrzegane jako wrogie klasowo. Polska inteligencja, z jej tradycjami patriotycznymi i często antykomunistycznymi, idealnie wpisywała się w ten obraz wroga. Inteligencja była szczególnym celem ze względu na jej potencjalny wpływ na naród i jej rolę w podtrzymywaniu polskiej tożsamości narodowej.

   Po wojnie wielu przedstawicieli przedwojennej inteligencji było prześladowanych, aresztowanych, więzionych, a nawet mordowanych przez komunistyczny aparat bezpieczeństwa. Inwigilacja była powszechna, a wszelkie przejawy niezależności myśli i działania były tłumione.  Inteligencja była zmuszana do podporządkowania się doktrynie marksistowsko-leninowskiej.

   Reżim komunistyczny promował awans społeczny osób pochodzenia robotniczego i chłopskiego do warstwy inteligencji. Miało to na celu stworzenie nowej elity intelektualnej, lojalnej wobec władzy. 

  Do rad narodowych w Polsce w 1945 roku wybierano przede wszystkim osoby lojalne wobec komunistycznej władzy i aktywnie uczestniczące w jej umacnianiu. Choć formalnie w skład rad wchodzili przedstawiciele różnych środowisk, ich wybór był silnie kontrolowany przez PPR i PKWN, a później Rząd Tymczasowy, z pominięciem realnej woli społeczeństwa. Był to element budowania systemu władzy opartego na dominacji komunistów i ich sowieckich protektorów. Realny wpływ społeczeństwa na wybór radnych był minimalny. Wybory nie były wolne, a atmosfera strachu i represji ograniczała możliwość wyrażania niezależnych opinii.  Osoby o poglądach niepodległościowych, związane z przedwojennymi partiami opozycyjnymi (z wyjątkiem tych, które zgodziły się na współpracę), były marginalizowane lub wprost eliminowane z procesu wyborczego.

Pierwsza władza Opatówka. 1945.

W dniu 7 marca 1945 roku w Opatówku, powiatu kaliskiego, odbyło się drugie zebranie Delegatów do Rady Gminnej Narodowej w sprawie wyborów Zarządu Gminy  i Delegata do Rady Powiatowej w Kaliszu. Na ogólną ilość członków Rady 50, przybyło 30.

Rada narodowa była podstawowym organem samorządu w PRL wzorowanym na sowieckich radach. Zgodnie z Konstytucją z 1952 roku w pierwotnym brzmieniu były wybieralnymi na 3 lata organami w gminach, miastach, dzielnicach większych miast, powiatach i województwach. Rady narodowe poszczególnych szczebli wybierały swoje prezydia i były zależne od rad wyższego szczebla. Stanowiły fasadowy twór mający stwarzać pozory demokracji. W rzeczywistości ich zadaniem było realizowanie polityki rządu, która była całkowicie zależna od PZPR. Do zadań RN należało: uchwalanie terenowych planów i budżetów gospodarczych, kontrola uchwał Rad niższego szczebla, utrzymanie porządku publicznego, współdziałanie w umacnianiu obronności i bezpieczeństwa państwa. Nad wszystkim w Opatówku czuwał radziecki komisarz, bez którego nie zapadała żadna decyzja, podejmował decyzje osobowe i inwentaryzował cały majątek każdej firmy w Opatówku (część wysyłając do ZSRR), o tym tutaj: Wirtualne Muzeum. Historia w sepii. : Inwentaryzacja powojenna młyna poniemieckiego w Opatówku, własność: Johan Spiess

7 marca 1945 przewodniczący Rady, tymczasowy komisaryczny wójt gminy Opatówek Feliks Dziubiński (ur. 19.11.1885 w Brzezinach) zam. Poniatowskiego 7, wybrany na podstawie nominacji Starosty Powiatowego w Kaliszu dn. 1 lutego 1945, zatwierdzonej przez wojennego komendanta na powiat kaliski Mitina,  otworzył posiedzenie z następującym porządkiem obrad:

1) Wybór Zarządu Gminy

2) Wybór Delegata do Rady Powiatowej. Wybór Zarządu odbył się tajnie ( kartkami). Wydaje się, że najważniejszym kryterium było brak jakiegokolwiek wykształcenia, poza elementarnym ( 4 klasy szkoły powszechnej) oraz wiadomy światopogląd.  Komuniści a inteligenci - TEKSTY - Przystanek Historia.

Wybrano na wójta Gawła Franciszka lat 49 Polaka - rolnika ze wsi Szulec, wyksztalcenie elementarne (18 głosami). Na Podwójciego Chołysa Jana lat 51 - Polaka - Rolnika wsi Tłokinia Mała, wykształcenie elementarne (16 glosami). Na członków Zarządu: 

Raszewskiego Józefa lat 41 Polaka - rolnika - ze wsi Tłokinia Nowa, wyksztalcenie 4 kl. gimnazjum, kursy dokształcające w Liskowie, od 1940 - 45 r. pracował w majątku ziemskim w Winiarach jako inspektor (19 glosami),
Witczaka Stanisława lat 53 - Polaka, rolnika ze wsi Cienia I, wykształcenie elementarne (17 glosami),
Dziubińskiego Feliksa lat 59 - Polaka - mistrza szewskiego z Opatówka, wyksztalcenie elementarne (15 głosami).

Do Rady Powiatowej w Kaliszu wybrano: Trzęsowskiego Stanisława lat 61 Polaka - rolnika ze wsi Tłokinia Wielka, wyksztalcenie elementarne (25 głosami)

Jednocześnie zawiadomiono Delegata do Rady Powiatowej, ze zebranie zostało wyznaczone na dzień 10 marca 1945 roku na godz. 11 w gmachu starostwa Powiatowego w Kaliszu.

Przewodniczący: Feliks Dziubiński

W dniu 7 marca 1945 roku we wsi Opatówek odbyło się zebranie delegatów Rady Gminnej Narodowej w sprawie ukonstytuowania się Rady. Na ogólną liczbę członków Rady 26 przybyło 26, a mianowicie:
reprezentantów gromad -16
od Stronnictw Politycznych -5
od Kółek Rolniczych - 1
od Kół Gospodyń Wiejskich -0
od Kół Młodzieży- 2
od organizacji zawodowych - 1
od Straży Pożarnych - 1

Zebranie zagaił pełniący obowiązki wójta Dziubiński Feliks.

Na przewodniczącego zebrania powołano Feliksa Dziubińskiego.

Na protokolanta Stanisława Glapę, sekretarza gminy. W głosowaniu jawnym zwykłą większością głosów zostali wybrani:

 

Na przewodniczącego Rady obywatel Feliks Dziubiński, lat 59, Polak, Opatówek.

Na wiceprzewodniczącego obywatel Stanisław Trzęsowski, lat 61, bezpartyjny, Polak, Tłokinia Wielka.

Na członków prezydium: obywatel Marian Łyszczak, lat 33, robotnik, Polak, Opatówek; Stanisław Salamon, lat 41, bezpartyjny, przed wojną należał do Związku Rezerwistów i Związku Strzeleckiego, Polak, do wojny pracował w Fabrycy Pluszu i Aksamitu w Kaliszu, w czasie II wojny w młynie motorowym w Opatówku, zam. Opatówek i obywatel Jan Mikołajczyk lat 41, Polak, Opatówek.

Następnie prezydium rady dokooptowało na członków rady (i tu pojawiają się dwa nazwiska przedstawicieli inteligencji)

-od inteligencji Stanisław Glapa, lat 34, Polak, Opatówek.

-od nauczycieli Emilia Tatarczanowa, ur. 16.02.1896 w Tarnopolu, lat 49, ukończone Seminarium Nauczycielskie w Krzemieńcu, przed wojną należała do Stronnictwa Ludowego i "Wici", teraz PPR, Polka, Opatówek.

-od spółdzielni Stefan Karolak, lat 37, Polak, Opatówek.

-od społeczeństwa Feliks Dziubiński, lat 59, Polak, Opatówek.

Delegaci od stronnictw politycznych:

Od Polskiej Partii Robotniczej: Marian Łyszczak, lat 33, Polak, robotnik, Opatówek, wykształcenie elementarne; Józef Szymczak, lat 57, Polak, cieśla/stolarz w majątku Opatówek, wykształcenie elementarne.

Od Stronnictwa Ludowego: Antoni Szymczak, lat 65, Polak, cieśla, Tłokinia wielka, wykształcenie elementarne, Wincenty Stobienia, lat 34, Polak, rolnik, Szulec, wykształcenie powszechne.

Od Polskiej Partii Socjalistycznej: Mieczysław Kuczak, lat 55, Polak, robotnik rolny, Opatówek, wykształcenie elementarne.

Delegat od Kółek Rolniczych: Jan Antoniak, lat 41, Polak, robotnik rolny, Opatówek, wykształcenie elementarne.

Delegat Związku Walki Młodych: Stanisław Kocemba, lat 32, Polak, przed wojną jako tokarz w firmie "Ritter" w Opatówku, zam. Opatówek, wykształcenie powszechne.

Delegat od Związku Młodej Wsi: Wiktor Wdowczyk lat 26, Polak, do 1939 rolnik, od 1945 milicjant, Tłokinia Mała, wykształcenie powszechne.

Delegat Straży Pożarnych: Kazimierz Kowalkiewicz, lat 40, Polak, ukończył Seminarium Nauczycielskie w 1928, od 1 maja 45 w PPR, nauczyciel w Kuczowoli, zam. Opatówek, wykształcenie średnie.

Delegat organizacji zawodowych: Piotr Stolarczyk, lat 43, Polak, do wojny robotnik w cegielni w Opatówku, w czasie wojny zakłady wojskowe, zam. Opatówek, wykształcenie elementarne.

Posty powiązane:

Wybór sołtysów w gminie Opatówek

Inwentaryzacja powojenna młyna poniemieckiego w Opatówku, własność: Johan Spiess

Postanowienia aktywu gminnego w Opatówku z okazji II Światowego Kongresu Obrońców Pokoju 16.11.1950

Na podst. APK, Akta gminy Opatówek, Sprawy osobowe członków organów gminy, 1945-49

"Elity" władzy komunistycznej w Opatówku.  7 marca 1945.
APK, Akta Gminy Opatówek, Sygn. 11/45/0

Żydzi w Opatówku.

Zdjęcie ściągnęłam przed laty z jakiegoś portalu zakupowego, podpisane jako "Żydzi kaliscy"

Codziennie przemierzałam ulice Opatówka, a jednak wiedziałam o nim tak niewiele. Nad miejscowością unosiła się mgła przemilczeń i tajemnic. Przez długie lata czuwał nad tym system komunistyczny oraz jego aparat represji — Milicja Obywatelska, Urząd Bezpieczeństwa, a później Służba Bezpieczeństwa — strzegąc nie tylko tak zwanego „porządku publicznego”, lecz także pamięci o przeszłości. O dawnych czasach mówić nie było wolno.

Z okien naszego mieszkania przy Placu Wolności patrzyłam codziennie na pierzeję rynku po drugiej stronie ulicy, nie wiedząc nic o ludziach, którzy jeszcze dwadzieścia lat wcześniej tam żyli, pracowali i tworzyli historię tego miejsca. Kiedyś nie można było o nich mówić, a później zabrakło już tych, którzy mogliby opowiadać.

Babcia rzadko wracała do rodzinnych dziejów. W naszej rodzinie było już dość śmierci, cierpienia i strat. Żyła w nieustannym lęku przed komunistami. Widziała bowiem, jak traktowano przedwojennych polskich patriotów — ludzi wiernych swoim wartościom, za których przywiązanie do ojczyzny przyszło im zapłacić wysoką cenę.

 Odkrywam powoli tajemnice miasteczka, historię rodzin, które je zamieszkiwały. Bo historia Polski, to historia rodzin. Najpierw dotarłam do nazwisk Żydów zamieszkujących kamienicę moich pradziadków Szalińskich, a właściwie poprzednich właścicieli - Kościańskich oraz Niemca Hermanna Feichta ( część kamienicy należała do niego), bo wpis jest z 1931 roku. Są to: 

Icek Lubelski

Icek Lubelski, APK, Księga ludności stałej, rejestry mieszkańców

Frajda Jachimowicz

Sura Wol

kupcowa

Sura Wol ur. 1841 Kalisz z d. Kujawska, c. Abrama, wyzn. mojżeszowe, wdowa, kupcowa, przybyła z Wielunia, z dziećmi: Chenoch ur. 1870 w Kaliszu, Hipolit ur. 1871 w Kaliszu,

Adler?

Kołtun (Kolton) Nachan

Kołtun mieszkał na Zawodziu u Śnieguli i handlował zbożem. Źródło: Wspomnienia Stefana Melki "Moje wspomnienia"

Abraham Feigen  ur. 1877 w Opatówku, kupiec, getto w Koźminku, zamordowany.

-Herszlik Fajgen ur. 1852 Złoczew, s. Arona i Łaji z d. Brat, wyzn. mojżeszowe, wyrobnik i Estera Bajla Z d. Zajdberg I voto Czarnożył , c. Markusa i Cywji z d. Proch 1841-1918 Kalisz, z dziećmi:
-Abram Fajgen/Feigin ur. 1874 Kalisz, handlarz i Frimeta Feigin z d. Lewite ur. 1868 Poddembice

Ajzner / Eizner Ajzner handlował drewnem i miał sklep spożywczy; jego młodszy syn Daniel (tu jakaś nieścicłość) chodził ze mną do szkoły, a starszy został adwokatem i wyjechał do Warszawy. Źródło: Wspomnienia Stefana Melki "Moje wspomnienia".

-Aron /Aharon Ajzner ur. 1877 w Błaszkach, wyzn. mojżeszowe, handlarz z drugą żoną Blimą z domu Fajgen ur. 1895 w Opatówku, dzieci Arona z I małżeństwa z Esterą /Ester z d. Sieradzka:
-Dawid Mordke Ajzner/Ejzner ur. 1902 w Opatówku,
-Kalman Ajzner ur. 1905 w Opatówku,
-Sara 1909

-Salek Yehoshua ur. ? (nie ma go w księdze ludności- na stronie Yad Vashem Salek Yehoshua Eizner (yadvashem.org)

Salek Yehoshua Eizner

print screen ze strony Yad Vashem

oraz dzieci Arona i Blimy:
-Chaim ur. 1919 w Kaliszu i
-Izrael Szyja ur. 1916 w Opatówku.

Rodzina Ajzner/Ejzner, APK, Księga ludności stałej, rejestry mieszkańców

Pinczewscy

Źródło: Wspomnienia Stefana Melki "Moje wspomnienia"

Największą rolę w życiu Opatówka odegrała jednak żydowska rodzina Pinczewskich. Trzeba pamiętać, że był to okres wielkiego bezrobocia, a stopniowo rozwijająca się fabryczka lalek dawała ludziom zatrudnienie. Pinczewscy najpierw mieszkali w oficynie pałacowej i rozpoczęli produkcję w piwnicach tego budynku. Gdy się wzbogacili wybudowali główny gmach fabryki przy ulicy Łódzkiej. W Fabryce Lalek i Zabawek Drewnianych, w zależności od koniunktury, pracowało od 60 do 80 ludzi.

W samym tylko domu nr 61 zamieszkiwali:

-Hersz Pinczewski 1855-1924 Lutomiersk, s. Jakóba i Fajgi z d. Tyger, wyzn. mojżeszowe, sklepikarz, i Ruchla z d. Goldberg ur. 1855 Piotrków, c. Fajwela i Chany z d. Rychterman z córką:

-Brana Pinczewska ur. 1892 Konstantynów,

-Marjem Pinczewska ur. 1892 Opatówek, c. Abrama i Chany Sury z d. Fride, wyzn. mojżeszowe, przy matce,

-Fiszel Pinczewski ur. 1895 Opatówek, c. Abrama i Chany Sury z d. Fride, wyzn. mojżeszowe, przy matce,

-Natan(Nikodem) Pinczewski ur. 1899 Opatówek, c. Abrama i Chany Sury z d. Fride, wyzn. mojżeszowe, przy matce,

-Eugenia Pinczewska ur. 1906 Opatówek, c. Feliksa i Ryfki z d. Pinczewska, przy rodzicach

-Jan Pinczewski ur. 1919 Kalisz, s. Feliksa i Ryfki z d. Pinczewska, przy rodzicach,

-Beniamin Pulwermacher ur. 1868 Opatówek, s. Chaima i Berty z d. Zaks wyzn. mojżeszowe, sklepikarz,

Herz Pulwermacher ur. 1874 Opatówek, s. Chaima i Berty z d. Zaks wyzn. mojżeszowe, sklepikarz,

-Chana Sura Pinczewska z d. Fide, ur. 1862 Parzęczew, c. Izraela i Dwojry z d. Denkelman, wyzn. mojżeszowe, wdowa, sklepikarka

Pinczewscy, Opatówek

Liba Brauner z d. Pinczewska ur. 1890 Opatówek, c. Abbrama Chany Sury z d. Freide, wyzn. mojżeszowe i mąż Hersz Lajb Brauner ur. 1894 w Łodzi, s. Jakóba i Ruchli z Tennenbaum i dziecko: Mira Brauner ur. 1919 w Łodzi

W księgach ludności znalazłam też rodzinę Berlińskich. Przeprowadzili się do Opatówka z Blaszek. Mieszkali pod numerem 34. Duża rodzina, przy nazwiskach mężczyzn w rubryce zawód wpisano: handlujący lub kupiec.

Rodzina Berlińskich, APK, Księga ludności stałej, rejestry mieszkańców

W księdze ludności znalazłam też szklarza Line/Bine? Czarnożyła oraz wielu członków rodziny Czarnożył. Ślad urywa się w łódzkim getcie; Mojsze Czarnozyl (yadvashem.org)

Czarnożył, APK, Księga ludności stałej, rejestry mieszkańców

Dom nr 18

-Line Czarnożył ur. 1869 Kalisz, s. Jakuba i Estery z d. Walli, wyzn. mojżeszowe, kawaler, szklarz,

-Hersz Sender Czarnożył ur. 1863 w Kaliszu, s. Jakuba i Baili z d. Zandberg, wyzn. mojżeszowe, handlujący i Liba z d. Ways/Weis? 1866-1921, c. Mojżesza i Cypry z d. Kołtun, z dziećmi: Samuel Mordke ur. 1877, Cypra ur. 1889, Cywija ur. 1892, Chaja Jetta ur. 1893, Ryfka Ruchla ur. 1898, Mojżesz ur. 1900, Szulem ur. 1903 oraz II żona Hersza - Brana z d. Kae, I voto Messer ur. 1877 w Uniejowie.

Czarnożył, APK, Księga ludności stałej, rejestry mieszkańców

Rodzina Szlamiaków

Najwięcej osób o nazwisku Szlamiak mieszkało w domu nr 94

-Chaim Szlamiak ur. 1851 Iwanowice, wyzn. mojżeszowe, kupiec, wdowiec, z dziećmi: 

-Małka Szlamiak ur. 1886 Iwanowice, c. Chaima i Cyrli z d. Donajl, panna,

-Łaja Szlamiak ur. 1890 Opatówek, c. Chaima i Cyrli z d. Donajl, panna,

-Haja/Chaja Szlamiak, ur. 1898 Kalisz, c. Chaima i Marjem z d. Trzon, panna,

-Mindel Szlamiak ur. 1899 Kalisz, c. Chaima i Marjem z d. Trzon, panna,

-Szmul Szlamiak ur. 1903 Kalisz, s. Chaima i Marjem z d. Trzon, kawaler,

-Pinkus Szlamiak ur. 1905 Opatówek, s. Chaima i Marjem z d. Trzon, kawaler,

-Abram Szlamiak ur. 1906 Opatówek, s. Chaima i Marjem z d. Trzon, kawaler,

-Estera Szlamiak ur. 1909 Opatówek, c. Chaima i Marjem z d. Trzon, panna,

-Józef Szlamiak ur. 1911 Opatówek,  s. Chaima i Marjem z d. Trzon, kawaler,

-Hersz Szlamiak ur. 1849 Iwanowice, s. Majera i Estery z d. Chaftka, wyzn. mojżeszowe, kawaler, piekarz 

-Mordka Szlamiak ur. 1857 Iwanowice, s. Majera i Estery z d. Chaftka, wyzn. mojżeszowe, kawaler, piekarz 

-Mariem Szlamiak ur. 1886 Opatówek, rodzice: Chaim i Cyrla z d. Donat, wdowa, wyzn. mojżeszowe

Teraz znalazłam kolejną żydowska mieszkankę Opatówka: Rachela Szlamiak (ur. 1904 w Kaliszu ), na stronie Yad Vashem znalazłam informację, że była krawcową i zginęła w czasie II wojny. Miała męża Abrachama. Mieszkała na ul. 3-Maja 8. Pozostawiła po sobie dom. Ktoś kto w nim mieszka - właśnie poznał jego historię. Rodzina Szlamiaków prowadziła rzeźnictwo, w handlu byli bardzo solidni: dbali o czystość towaru, czego nie można powiedzieć o innych rzeźnikach. Źródło: Wspomnienia Stefana Melki "Moje wspomnienia"

Rachela Szlamiak, Opatówek ul. 3-Maja 8.

Jeszcze inni członkowie rodziny Szlamiak:

Z rodziny  Szlamiaków pochodziła matka Lajba Kawe - Marjem. Lajb Kawe w 1880 w Opatówku. Miał z zoną Cyrką z domu Sztorch urodzoną 1886 w Łęczycy czworo dzieci: Chanę Ruchlę (Różę) ur. 1925 w Kaliszu, Esterę ur. 1913 w Kaliszu, Majera ur. 1923 w Kaliszu i Haima ur. 1917 w Kaliszu. Wysłani do getta w Łodzi. Róża została zamordowana, zeznania i świadectwo jej brata https://collections.yadvashem.org/en/names/577109

Rodzina Kawe, APK, Księga ludności stałej, rejestry mieszkańców.

Lokatorzy Kościańskich 1931

Lokatorzy Hermanna Feichta, Niemca. 1931.

Kościelna 7

Pod numerem 7 na ulicy Kościelnej mieszkał Huna Fiszbain. Był to dom parterowy z częścią frontową i oficyną.
Nie napotkałam w literaturze o Opatówku tego nazwiska, chociaż musiał być zamożnym człowiekiem.
Miał duży parterowy dom o powierzchni 280 metrów kw. kryty dachówką, z oficyną o powierzchni 200 metrów z 2 izbami o powierzchni 200 metrów. Wówczas niewielu mieszkańców Opatówka posiadało takie domy. W domu opuszczonym przez niego po wojnie usytuowano Milicję. Milicja Obywatelska w Opatówku. Ulica Kościelna 7.

Plac Wolności 7

Plac Wolności 7, teraz  nr 8,  (dom 1-piętrowy, 11 izb) mieszkał tu Lajzer (Elieser) Tondowski, sprzedawca tekstyliów, ur. 1877 w Błaszkach (syn Josefa i Gitli z Elsterów ) oraz jego żona Chana (Khana) Tondowska ur. 1880 w Błaszkach (córka Abrama i Rejli Gelbart) zm. 31.12.1940 w Lublinie. Lajzer (Elieser) Tondowski został zastrzelony 01.09.1939 w Poddembicach. Mieli syna Khaima ur. 1897, zginął,  syna Schmula ur.1899, syna Zwi, ur. 1918, zginął. Mieli córkę Franię, dziecko jeszcze, zginęła. Taka informacja widnieje o nich na stronie Yad Vashem *. Informacje podał ich sąsiad, inny Żyd, Yaakov Feigen.

Dom Tondowskich, Plac Wolności 8, kiedyś 7. Opatówek.

Syn Lajzera Tondowskiego ożenił się i zamieszkał w domu nr 7 z żoną Ruchlą.

O Tondowskich jeszcze tutaj: Zbrodnia bez kary

Kolejne zdjęcie przedstawia już triumfujących Niemców w Opatówku. Tondowskich już nie ma. Moich pradziadków Szalińskich też już nie ma w kamienicy na prawo od przemawiającego Niemca. Grono słuchaczy, z pewnością Niemcy i folksdojcze oddają się wizji życia w nowej Rzeszy, w której zagrabią już cały majątek Polaków, ich domy, gospodarstwa, wymordują ich i będą żyli długo i szczęśliwie.

Okupacja niemiecka w Opatówku, Plac Wolności 7, dzisiaj nr 8. 1940.
Dom Tondowskich wysiedlonych, a później zamordowanych przez Niemców.
APK, Zespół Martyna.

Być może patrzymy na moment wysiedlania Tondowskich.
Jest to początek wojny, napisy na sklepach są jeszcze po polsku.

W domu 46 mieszkali:

-Abram Rawicki ur. 1831 w Kaliszu, s. Szlamy i Sury z d. Sztel, wyzn. mojżeszowe, kupiec z żoną -Mirla Rawicka z d. Sieradzka c. Chaima i Sury, z dziećmi: Juda Hersz ur. 1856, Sura Gitla ur. 1858, Estera Ryfka ur. 1862, Cyrla ur. 1856, wszyscy urodzeni w Kaliszu .

Abram Rawicki ur. 1831 w Kaliszu, s. Szlamy i Sury z d. Sztel, wyzn. mojżeszowe, kupiec z żoną -Mirla Rawicka z d. Sieradzka c. Chaima i Sury, z dziećmi: Juda Hersz ur. 1856, Sura Gitla ur. 1858, Estera Ryfka ur. 1862, Cyrla ur. 1856, wszyscy urodzeni w Kaliszu .

* Źródło: Central DB of Shoah Victims' Names - Record Details (yadvashem.org)

W domu 101 mieszkali:

-Mojżesz Cige ur. 1838 Kalisz, s. Abrama i Gitli, wyzn. mojżeszowe, kupiec i Salka Cyrla ur. 1854 Sieradz, z d. Kociołkowska, c. Jakóba i Rajzy z d. Gombińska, z dziećmi:

-Ryfka Cige ur. 1878 Sieradz, panna

-Fajwel Cige ur. 1882 Sieradz, kawaler

-Mojżesz Cige ur. 1838 Kalisz, s. Abrama i Gitli, wyzn. mojżeszowe, kupiec i Salka Cyrla ur. 1854 Sieradz, z d. Kociołkowska, c. Jakóba i Rajzy z d. Gombińska, z dziećmi:

-Ryfka Cige ur. 1878 Sieradz, panna

-Fajwel Cige ur. 1882 Sieradz, kawaler