Strajk w Opatówku w sierpniu 1936 roku

   Roboty publiczne i strajk w Opatówku w sierpniu 1936 roku

   Dnia 17 sierpnia 1936 roku Wydział Drogowy Sejmiku Powiatowego w Kaliszu, we współpracy z zarządem gminy w Opatówku, rozpoczął roboty publiczne polegające na przebudowie (przebrukowaniu) rynku w Opatówku. Do pracy zatrudniono 90 robotników, podzielonych na trzy grupy po 30 osób. Pierwsza grupa pracowała w dniach 17–22 sierpnia, druga miała rozpocząć pracę 24 sierpnia, a trzecia – tydzień później. Prace te miały charakter tzw. „odróbki” w zamian za otrzymany zasiłek.

   W międzyczasie miejscowy Związek Robotników Budowlanych zwołał na 22 sierpnia zebranie robotników zatrudnionych przy brukowaniu oraz bezrobotnych. Podjęto na nim uchwałę o rozpoczęciu strajku, jeśli nie zostaną spełnione następujące żądania:

1. Zatrudnienie wszystkich bezrobotnych bez zmian do końca sezonu robót ziemnych.

2. Objęcie osady Opatówek pomocą z funduszu pracy na okres zimowy.

3. Ustalenie wynagrodzenia w wysokości 2 zł za 6 godzin pracy oraz 2,50 zł za 8 godzin pracy.

4. Priorytetowe zatrudnianie członków Związku Robotników Przemysłu Budowlanego.

Żądania te miały zostać przedstawione zarządowi gminy. Zarząd Związku stanowili: Franciszek Tomczak (przewodniczący), Piotr Stolarczyk, Józef Dyrdas i Adam Chrustek.

Strajk i jego eskalacja

Choć 22 sierpnia żądań nie przekazano formalnie do urzędu gminy, bracia Józef i Zenon Dziubińscy – współpracujący z ojcem Feliksem Dziubińskim, przewodniczącym lokalnego oddziału PPS, oraz nauczycielem Adolfem Plecke – rozpoczęli agitację na rzecz strajku. 24 sierpnia 1936 o godzinie 8:00 rano rozpoczął się strajk. Strajkujący nie byli skłonni do negocjacji, mimo prób podejmowanych przez przedstawiciela władz powiatowych, pana Krakowskiego.

26 sierpnia podjęto decyzję o rozpoczęciu strajku okupacyjnego. O godzinie 20:00 postawiono szałasy i rozwieszono transparenty. Następnego dnia komendant powiatowy skłonił strajkujących do wysłania delegacji do starosty kaliskiego w celu przedstawienia żądań: zatrudnienia wszystkich bezrobotnych w Opatówku, przy 6-godzinnym dniu pracy i stawce 2,50 zł.

28 sierpnia doszło do zamieszek: strajkujący wtargnęli do urzędu gminy, demolując drzwi i wybijając szyby. Pobito wójta Józefa Raszewskiego, lat 57, ur. w Winiarach, zam. Tłokinia Nowa. Na miejsce przybył starosta kaliski, pan Stanisław Namysłowski, który próbował załagodzić sytuację, proponując maksymalne warunki pracy i płacy. Mimo to, strajkujący odmówili porozumienia. Po nieudanych próbach perswazji, wicestarosta zarządził interwencję policji – bez użycia broni. Podczas akcji doszło do rzucania kamieniami; dwóch funkcjonariuszy policji zostało rannych.

Zatrzymani i dochodzenie

W wyniku zajść zatrzymano kilkanaście osób, m.in.:

• Zenon Dziubiński (ur. 1911 w Łodzi) – szewc.

• Marian Łyszczak (ur. 1912 w Opatówku), zatrudniony jako kolporter gazet w Kaliszu.

• Stefan Karolak (ur. 1908 w Opatówku) – szewc.

• Feliks Dziubiński (ur. 1885 w Brzezinach) – przewodniczący PPS w Opatówku, nie przyznał się do udziału, twierdząc, że był w Kaliszu (został zwolniony z aresztu).

• Piotr Stolarczyk (ur. 1902 w Żernikach) – zatrudniony przy robotach, zaprzeczył nawoływaniu do strajku.

• Adam Chrustek (ur. 1905, gm. Pamięcin).

• Kazimierz Przepiórka (ur. 1917 w Opatówku).

• Adam Marszał (ur. 1897 w Trojanowie) – rolnik, nie był zatrudniony przy robotach.

• Stefan Szmaj (ur. 1909 w Kaliszu, zam. w Opatówku).

• Antoni Chałupka (ur. 1890 w Borku).

• Józef Klimczak (ur. 1908 w Opatówku).

• Władysław Wejman (ur. 1881 Gliny) – skrzypek, nie był zatrudniony przy robotach, grał "po wsiach".

• Jan Wejman – syn Władysława.

• Piotr Olkiewicz (ur. 1902 w Ślesinie) – handlarz, członek zarządu PPS.

• Józefa Gabrysiak (ur. 1911 w Radliczycach) – bezrobotna, miała demolować urząd i nawoływać do przemocy wobec wójta: "sterowała wtargnięciem do lokalu, kopała nogami, waliła kamieniami w drzwi", krzyczała w stronę tłumu "czego stoita, dalej na gminę, wykastrować wójta", w stronę policji "wy skur.., łobuzy, nie wypuścimy was, zdechniecie jak psy" 

• Anna Gabrysiak – matka Józefy, również uczestniczyła w zajściach.

Wobec zatrzymanych zastosowano środek zapobiegawczy w postaci aresztu. Ich zeznania zachowały się w archiwum.

Zeznania funkcjonariuszy

   Policjant F. Przybył z komisariatu w Kaliszu zeznał, że Karolak, Łyszczak i Przepiórka podburzali kobiety, co wpłynęło na ich agresywne zachowanie. Wskazał też na aktywną rolę nauczyciela Adolfa Pleckego, który według zeznań komunikował się z organizatorami strajku i udzielał im wskazówek. "Podburzali kobiety wołając: walta, bita, nie bójta się ", co podniecało wojowniczość tych kobiet w szczególności Gabrysiakową Józefę w pierwszym rzędzie, potem matkę jej Annę, Woźniakową, Rejową, Klimczakową, Barańską i wiele innych niemniej agresywnych". 

"Dziubiński Zenon komunikował się z nauczycielem Adolfem Plecke/Plötzke ur 1894 (ponieważ był pochodzenia niemieckiego, pisownia nazwiska ma wiele wersji). Widziałem wyraźnie, że wprost od Pleckego lub z domu od ojca udawał się do grup robotników i tam się z nimi konfrontował... Po bokach strajkujących na rynku widziałem przechadzającego się nauczyciela Pleckego, który od czasu do czasu spotykał się z Dziubińskim, Łyszczakiem i Karolakiem, którzy również chodzili do jego mieszkania.

Na zdjęciu: Adolf Plecke/Plötzke. Źródło: Adolf  Plötzke

   Policjant Pawłowski w swoim raporcie z 27 sierpnia 1936 roku stwierdził, że Plecke był znany z poglądów komunistycznych, prenumerował lewicowe czasopisma "Przekrój Tygodnia", "Wolnomyśliciel" i inne, prowadził wykłady w Towarzystwie Uniwersytetu Robotniczego i aktywnie działał w PPS. Według raportu, to właśnie on i jego współpracownicy byli głównymi inicjatorami strajku. "Jawnie wyrażał się, że "musimy dążyć do ustroju takiego jaki jest w Rosji". Żona Pleckego jest tych samych poglądów, bierze udział we wszelkich uroczystościach PPS a w dniu 26 sierpnia wieczorem wśród strajkujących robotników przy budowie namiotu prowadziła z nimi konferencję.  ... Plecke ze swymi towarzyszami są głównymi prowodyrami wynikłego strajku i akcja ta jest prowadzona z ich inicjatywy gdyż delegacja strajkujących wszelkie dyrektywy otrzymywała od nich. Nadmieniam iż Plecke do jednego członka wyraził się o robotnikach strajkujących: "że są głodni to właśnie bardzo dobrze, im więcej będzie głodny, tym łatwiej można go będzie urobić ".

   Pawłowski zauważył również, że ludność Opatówka była silnie związana z PPS, a część z niej – według jego słów – „skomunizowana”, co było zasługą działalności Pleckego. Przewidywał też kolejne protesty i zamieszki, podkreślając, że lokalny Związek Robotników Budowlanych jest dobrze zorganizowany i radykalny.

Otw

Wysłano

Zeznanie Feliksa Dziubińskiego

Przesłuchania:

 Przesłuchano Franciszka Tomczaka ur. 1907 w Opatówku, szewca, prezesa Związku Robotników Budowlanych. Zeznał, że ze strajkiem nie miał nic wspólnego. Nie przyznał się, że jakoby prowadził agitację w cegielni parowej w Cieni. Był tam po gruszki, które zaniósł do wysuszenia.

   Przesłuchiwany był też Lipman Kołtun/Kołton ur. 15.06.1917 w Opatówku, syn. Abrama, zam. ul. Księcia Poniatowskiego 19. (Lipman Kołton był żydowskim mieszkańcem Opatówka, który zginął w 1942 roku w niemieckim obozie zagłady w Chełmnie nad Nerem (Kulmhof). Jego nazwisko pojawia się na listach ofiar Holokaustu, jednak dostępne informacje są ograniczone). Kołtun zeznał, że tego dnia był w Błaszkach. Jednak świadkowie twierdzili, że Kołtun wraz z kolegą Danielem Horowitzem kilkakrotnie podjeżdżali na rowerach do zebranych i podburzali ich do strajku (​z dostępnych źródeł wynika, że Daniel Salamon Horowicz, urodzony 10.02.1910 roku w Kaliszu, syn Jakoba-Wolfa, zam. Chodyńskiego 3). Horowicz był w Opatówku codziennie, pracował u Ickowicza przy skupie owoców.

  Józef Mikołajczyk zam. w Cegielni Cienia zeznał, że 26.08.1936 przyszedł Karolak i Tomczak i namawiali robotników, by porzucili pracę i zastrajkowali. Jednak robotnicy pracy nie porzucili.

   Antoni Lutosławski ur. w Opatówku, s. Józefata, lat 30 zeznał, że Plecke od szeregu lat prowadzi w Opatówku działalność wywrotową, w szkole, pomiędzy dziećmi. Wiadomo, że prowadzi korespondencję z Berlinem, Moskwą, Pragą, Podczas ferii letnich urządził w TUR-ze cykl odczytów antyreligijnych i "zachwalał stosunki sowieckie". Dalej wiadomo, że w jego mieszkaniu odbywają się zebrania w których biorą udział Feliks Dziubiński i jego synowie. U Dziubińskich też odbywają się tajne zebrania w małych grupach.  Przywódcą strajku był Plecke, który kierował cała akcją.

  Plötzke / Plecke Adolf, ur. 09.02.1894, s. Wilhelma i Julii z d. Tietz, zam. w Opatówku, ul. Piłsudskiego 8, żonaty, 2 dzieci, wyzn. ewang.- augsburskie, nauczyciel. Żadnych dyrektyw strajkującym nie wydawałem. 

  Kazimierz Sieradzan, sekretarz gminy Opatówek, lat 30, s. Jana, ur. w Zbiersku. Potwierdził, że tłum, nawoływał do zdemolowania lokalu.

   Banaszkiewicz Kazimierz, lat 29, pomocnik gminny, ur. w Opatówku, s. Józefa. "Słyszałem okrzyki i obelżywe słowa pod adresem wójta. Tłum uniemożliwiał nam urzędowanie".

  Jerzy Antoni Skiba, lat 21, biuralista, ur. w Opatówku, s. Jerzego. "W dniu 26.08.1936 wójt Raszewski szedł do gminy. Został zatrzymany przez tłum kobiet, które wymachiwały mu nad głową. Widocznie był przez nie popychany, gdyż zataczał się".

  Stefan Nowicki, lat 37, ur. w Wilnie, zam. w Opatówku, s. Adama. Pracownik samorządowy gminy Opatówek. "Musiałem przerwać pracę urzędniczą i powstrzymywać drzwi wraz z policją"

  Lekarz Dionizy Dakura lat 31, zam. w Opatówku, zeznał, iż musiał udzielić pomocy trzem funkcjonariuszom Policji Państwowej. 

   Józef Dyrdas, ur. 1898 w Opatówku, tkacz.

   Władysława Rejowa z d. Sobczak, ur. 1905, zam. ul. 3-go Maja 5. Nieprawdą jest, bym stojąc przed gminą wzywala tłum do atakowania policji, wójta, demolowania budynku. Co do Gabrysiaków, to widziałam, jak dobijały się do drzwi, ubliżając policji plugawymi wyrazami.

   Władysław Szczeblewski, lat 46, komendant posterunku Policji w Opatówku. Oto fragment jego raportu:

Zeznania policjanta Władysława Szczeblewskiego
 na temat strajku 1936 w Opatówku.

W sumie oskarżono 13 osób. Rozprawa odbyła się 17.12.1936 w Kaliszu. Zostali skazani na 1 do 6 miesięcy aresztu.

Po wybuchu II wojny światowej z urzędnikami gminnymi, przedstawicielami miejscowej inteligencji  rozprawili się Niemcy:

Stefan Nowicki, ur. 11.03.1899 w Wilnie, urzędnik, pracownik gminy Opatówek, o którym napisano, że jest wiodącym politycznie w gminie, należy do tajnych polskich służb i nawołuje ludność do powstania przeciwko folksdojczom. W KL Dachau zapisany pod numerem 6096, dn. 05.06.1940 przewieziony do obozu Mauthausen-Gusen, zamordowany 12.05.1941

Kazimierz Sieradzan, sekretarz gminy, żonaty, 1 dziecko, organizator politycznych zebrań partii rządowej. Uniknął aresztowania. 

Kazimierz Banaszkiewicz, urzędnik, ur. 24.02.1913, zam. Opatówek, ul. Piłsudzkiego 2, nr jeńca w Dachau 6289,  zamordowany 15.03.1941 w KL Gusen.

Po zakończeniu II wojny część z prowodyrów strajku, którzy w sierpniu 1936 roku podnieśli bunt, znalazła się w nowej roli — zostali wyniesieni do władzy przez sowieckich opiekunów i stali się przedstawicielami tzw. „władzy ludowej”. 

   Kariery po wojnie możliwe były tylko dla Polaków którzy afirmowali istniejący system polityczny PRL i zapisali się do PZPR. Zaczęło się wywłaszczanie Polaków z owoców ich pracy. Prywatni właściciele — niezależnie czy to fabryk, ziemi, nieruchomości czy warsztatów — zostali przez władze komunistyczne praktycznie całkowicie pozbawieni swojego majątku. Wszyscy, którzy posiadali w miasteczku zakłady, fabryczki, piekarnie, rzeźnie, sklepy,  kamienice, zostali uznani za "burżuazję" i "wrogów ludu". Zastraszano ich, śledzono, przesłuchiwano. Zamożniejsi trafili na czarne listy, byli szykanowani, niektórzy trafili do więzień, a część wyemigrowała. 

   System komunistyczny w zamian za np. darmowe wczasy czy edukację zabierał ludziom lwią część ich zarobków. Po zakończeniu II wojny światowej, w ramach reformy rolnej i nacjonalizacji przemysłu, majątek rodziny Schlösserów został przejęty przez państwo. Folwark w Józefowie oraz inne nieruchomości zostały znacjonalizowane bez odszkodowania. Część zabudowań folwarcznych została rozebrana w latach 80. XX wieku, a na ich miejscu powstały bloki mieszkalne i pawilon handlowy. Zachował się m.in. klasycystyczny spichlerz z lat 1817–1820, który obecnie pełni funkcję sklepu meblowego. Majątek prywatny został rozszabrowany a do pałacu Schlösserów i dworku Wuenschego wprowadzili się lokatorzy.

   Zarówno dla Hitlera, jak i dla Stalina, polska inteligencja stanowiła przeszkodę na drodze do germanizacji czy sowietyzacji kraju — była zbyt niezależna, zbyt świadoma, by bez oporu podporządkować się nowemu porządkowi. Wiosną 1945 roku nie było mowy o wolnych, demokratycznych wyborach. Władza w Polsce została narzucona siłą, przy pełnym poparciu i kontroli Związku Sowieckiego. W Opatówku sowiecki komendant, kapitan Mikitin, wskazał na tymczasowego wójta Franciszka Leśniaka, przybysza z Ładzic w powiecie radomszczańskim. Niebawem, 1 lutego 1945 roku, kolejnym nominatem został Feliks Wacław Dziubiński, urodzony w 1885 roku w Brzezinach pod Łodzią, syn Ignacego i Korduli z domu Staszewska, od lat mieszkający w Opatówku wraz z żoną Marianną z domu Rogozińska.

W Opatówku na długie lata zatriumfował komunizm. Oficjalnie władza ludowa, czyli komunistyczny reżim, który został narzucony Polsce po wkroczeniu Armii Czerwonej i przejęciu kontroli nad krajem, głosiła idee zniesienia podziałów klasowych — zwłaszcza likwidacji „wyzysku” przez kapitalistów i ziemian. Robotnicy i chłopi mieli być nową, uprzywilejowaną klasą społeczną, a władza miała działać w ich interesie. Zakładano nacjonalizację przemysłu, banków i wielkich majątków ziemskich. Prywatne fabryki przejmowało państwo, a rolnictwo stopniowo miało być kolektywizowane (choć w Polsce ten proces szedł opornie). Władza ludowa obiecywała darmową edukację, również dla dzieci chłopskich i robotniczych. Hasło „szkoła dla wszystkich” stało się mocnym elementem propagandy. Propaganda przedstawiała nową władzę jako siłę wyzwalającą ludzi od „ucisku sanacji i kapitalistów”, w praktyce jednak system ten był oparty na terrorze i represjach wobec opozycji, Kościoła i dawnych elit. Oficjalna ideologia głosiła przyjaźń i współpracę z „wielkim bratnim narodem radzieckim”, co w praktyce oznaczało całkowitą podległość Moskwie.

To zdjęcie mówi więcej niż słowa. Nie wiadomo czy Sowieci wyszli już z Opatówka czy nadal są.
Na zdj. moja babcia Maria Wiewiórkowska, (siedzi pierwsza od prawej)
która podjęła misję współtworzenia szkoły w Opatówku. Siedzi obok kierownika szkoły Jaśkiewicza.
 Przez krótki okres była zastępcą kierownika,
jednak z powodu odmowy zapisania się do partii PZPR została pozbawiona tej funkcji.

   Celem propagandy, której celem było kształtowanie świadomości społecznej zgodnie z ideologią komunistyczną oraz legitymizacja władzy ludowej w oczach obywateli. 

Co się działo dalej w Opatówku ?

28.01.1945 sowiecki wojenny komendant Mikitin wybrał wójta Opatówka

"Elity" władzy komunistycznej w Opatówku

28.01.1945 sowiecki wojenny komendant Mitin wybrał wójta Opatówka

autor: Dominika Pawlikowska

Kto Polakom wybierał władzę w 1945?

W pierwszych tygodniach po wkroczeniu Armii Czerwonej do Opatówka w styczniu 1945 roku rozpoczęto organizację polskich władz lokalnych. Proces ten odbywał się w ścisłym powiązaniu z działaniami radzieckich komendantur wojennych, które w pierwszej fazie przejmowały kontrolę nad miasteczkami i gminami, a następnie przekazywały je władzom cywilnym nowo tworzonych struktur podporządkowanych Polskiemu Komitetowi Wyzwolenia Narodowego (PKWN).

Jednym z kluczowych źródeł ukazujących ten moment przejściowy jest protokół zdawczo-odbiorczy z 17 lutego 1945 roku, spisany w kancelarii Zarządu Gminy Opatówek. Dokument ten odnotowuje przekazanie stanowiska wójta pomiędzy Franciszkiem Leśniakiem a Feliksem Dziubińskim oraz zawiera informacje o stanie gminy, jej finansach i funkcjonujących zakładach przemysłowo-handlowych.

1. Treść dokumentu 

Protokół zdawczo-odbiorczy sporządzono w Opatówku 17 lutego 1945 roku w kancelarii gminy. Spisano go w związku z przekazaniem obowiązków tymczasowego wójta gminy Opatówek.

• Dotychczasowy wójt, Franciszek Leśniak (pochodzący z Ładzic w powiecie radomszczańskim, zam w Tłokini Kościelnej, powołany 28 stycznia 1945 r. przez wojennego komendanta kapitana Mikitina), przekazał urząd nowo mianowanemu wójtowi – Feliksowi Dziubińskiemu, z Brzezin koło Łodzi, ur. 1885, s. Ignacego i Korduli z d. Staszewska, zamieszkałemu w Opatówku wraz z żoną Marianną Rogozińską, c. Mateusza.

• (zatwierdzonemu przez starostę kaliskiego 1 lutego 1945 r.).

• Przekazano:

  • pieczęć urzędową gminy,

  • kasę gminną w wysokości 2899 RM (pochodzącą ze sprzedaży pieczywa, węgla i mąki),

  • informacje o stanie zakładów handlowo-przemysłowych w gminie i osadzie Opatówek.

• Wznowiono działalność:

  • młyn motorowy w Opatówku (dawniej Spies),

  • młyn wodny w Trojanowie (własność Józefa Urbańskiego),

  • piekarnie (Adamczewskiego, dawn. Dreszer, dawn. Sikba),

  • sklep spożywczy (dawniej Töpfer, teraz Zenon Nowicki),

  • fabrykę mebli (dawn. Ebeling, teraz pod zarządem Rossy Ignacego),

  • zakłady ślusarskie (dawn. Ritter, pod kierownictwem Stanisława Spisza).

Protokół podpisali:

• Franciszek Leśniak – zdający,

• Feliks Dziubiński – przyjmujący

2. Sytuacja polityczna i militarna

Luty 1945 roku to moment, gdy Armia Czerwona zakończyła ofensywę w rejonie Kalisza i Opatówka. Niemcy wycofali się w styczniu 1945 r., a na ich miejsce wchodzili radzieccy wojskowi komendanci, którzy wyznaczali pierwsze władze lokalne. Kapitan Mitin, wymieniony w dokumencie, był przedstawicielem tzw. komendantury wojennej, czyli radzieckiej administracji wojskowej, która sprawowała faktyczną władzę do czasu organizacji władz cywilnych podległych nowej Polsce „lubelskiej”.

Zmiana władz lokalnych

Pierwszym wójtem po wejściu Armii Czerwonej został Franciszek Leśniak, mieszkaniec Opatówka. Była to decyzja tymczasowa, ponieważ szybko zaczęto instalować władze nominowane przez Starostę Powiatowego w Kaliszu, działającego już w strukturach podporządkowanych PKWN i komunistycznej administracji. Dlatego 1 lutego 1945 r. powołano Feliksa Dziubińskiego – i to on przejął urząd 17 lutego.

Pieczęć i kasa gminna

Przekazanie pieczęci i kasy miało ogromne znaczenie symboliczne i praktyczne:

• pieczęć oznaczała prawną ciągłość urzędu,

• kasa była podstawą działalności gminy (finansowano z niej m.in. aprowizację i funkcjonowanie instytucji lokalnych).
  Warto zauważyć, że pieniądze zapisano w RM (Reichsmarkach) – czyli w walucie niemieckiej, która jeszcze krążyła w obiegu po styczniu 1945 r.

Gospodarka i zakłady przemysłowe:

Dokument pokazuje, jak szybko próbowano odbudować życie gospodarcze: Widać wyraźnie, że zakłady wcześniej należące do Niemców (Spies, Dreszer, Töpfer, Ebeling, Ritter) zostały przejęte i oddane w ręce Polaków – często „tymczasowych kierowników”. Był to element szerszego procesu nacjonalizacji i przejmowania majątków niemieckich oraz poniemieckich.

Znaczenie lokalne

Ten protokół jest jednym z pierwszych dokumentów administracyjnych w powojennym Opatówku. Pokazuje, jak wyglądał moment przejściowy – od władzy niemieckiej, przez władzę wojskowych komendantów radzieckich, po instalowanie władz polskich pod kontrolą PKWN.

Wiosną 1945 roku nie odbywały się wolne i demokratyczne wybory. 

Feliks Dziubiński miał swoją nazwę ulicy w Opatówku i dopiero w 2017 nazwa została zmieniona na Spacerową. Stało się to na wniosek IPN: Komunikat IPN odnośnie zmiany nazwy ulicy Dziubińskiego  

Dlaczego Dziubiński został wybrany przez władze komunistyczne? o tym w następnym poście.

  Wiosną 1945 roku sytuacja polityczna w Polsce była niezwykle skomplikowana i daleka od standardów demokratycznych. Władza była kształtowana pod silnym wpływem Związku Radzieckiego.

Oto dosłowna treść dokumentu: 

Protokół

zdawczo-odbiorczy sporządzony dnia 17. lutego 1945 roku w kancelarji Zarządu gminy Opatówek powiatu kaliskiego, w sprawie przekazania agend tymczasowego Wójta gminy Opatówek.

Zgodnie z decyzją Obw. Wojennego Komendanta na gminę Opatówek, Kap. Mitin, z dnia 28 stycznia 1945 roku, na tymczasowego Wójta gminy powołany został Ob. Leśniak Franciszek urodzony dn. 10.5.1897 r. w Ładzicach pow. Radomsko, zamieszkały w Opatówku ul. Kościelnej, gminy Opatówek pow. kaliskiego. Stanowisko Wójta gminy sprawował tymczasowo do chwili ostatecznego zatwierdzenia Wójta gminy przez Starostę Powiatowego w Kaliszu za zatwierdzeniem Wojennego Komendanta na powiat kaliski.

Na podstawie nominacji Starosty Powiatowego w Kaliszu z dnia 1. lutego 1945 roku, zatwierdzonej przez Obw. Wojennego Komendanta na powiat kaliski, na tymczasowego komisarzującego Wójta gminy Opatówek, nominowany został Ob. Dziubiński Feliks urodzony dn. 19.11.1885 roku w Brzezinach powiatu Brzezińskiego, zamieszkały w Opatówku przy ul. Ponatowskiego 7.

Z uwagi na powyższe w dniu dzisiejszym przystąpiono do przekazania stanowiska tymcz. Wójta gminy Opatówek Ob. Dziubińskiemu Feliksowi.

Dotychczasowy Wójt gminy Opatówek, Ob. Leśniak Franciszek przekazuje:

1. Tymczasową pieczęć urzędową gminy, okrągłą z napisem w owalu:
   „Zarząd gminy Opatówek powiatu Kaliskiego w Opatówku Państw.”

2. Stan Kasy Gminnej z dnia dzisiejszego w wysokości RM. 2899.–
   (Słownie: Dwa tysiące osiemset dziewięćdziesiąt dziewięć RM.)

Stan kasy pochodzi:
a) ze sprzedaży pieczywa w piekarni miejskiej (dawn. Dreszer) RM. 1182,50
b) ze sprzedaży węgla na stacji kolejowej w Opatówku RM. 706,50
c) ze sprzedaży mąki z młyna w Opatówku RM. 380.–

3. Stan gminy i osady w Opatówku przedstawia się następująco:

Z zakładów handlowo-przemysłowych uruchomiono:
a) Młyn motorowy w Opatówku (dawn. J. Spies) pod kierownictwem Ob. Kawali Tadeusza. (Przemiał zboża dla mieszkańców gminy Opatówek, oraz dostawa mąki do piekarni w Opatówku).
b) Młyn wodny w Trojanowie, własność Ob. Józefa Urbańskiego o przemiale zboża dla ludności z gminy Opatówek.

Piekarnie:

1. Stefana Adamczewskiego w Opatówku

2. Piekarnia miejska dawn. Dreszer w Opatówku

3. (dawn. Sikba) w Opatówku

d) Sklep spożywczy (dawn. Töpfer) obecnie oddany pod kierownictwo Zenona Nowickiego.
e) Zakład meblowy dawn. Fabryka Mebli H. A. Ebeling w Opatówku oddany pod tymcz. kierownictwo Ob. Rosy Targosza.
f) Zakłady ślusarskie (dawn. Ritter) w Opatówku, pod tymcz. kierownictwem Stanisława Spisaka.

Inne sprawy nie objęte w niniejszym protokole, przekazane zostały w formie ustnej – sprawozdawczej.

Spis sprzętu biurowego w niniejszym protokole nie uwzględniono.

Urzędowanie przekazano w dniu 17. lutego 1945 r. o godz. 12.

Na tym niniejszy protokół zakończono, który został zgodnie podpisano.

Opatówek, dnia 17 lutego 1945 roku.

Urzędowanie zdał: F. Leśniak
Urzędowanie przyjął: F. Dziubiński

Dokument poświadczający wybór wójta Opatówka
w styczniu 1945 roku.
Archiwum Państwowe w Kaliszu.

Proces ten odbywał się w warunkach braku wolnych wyborów.

Oto kluczowe aspekty kształtowania władzy w tym okresie:

 * Polski Komitet Wyzwolenia Narodowego (PKWN), utworzony w lipcu 1944 roku w Lublinie, pod patronatem ZSRR, stanowił zalążek nowej, komunistycznej władzy w Polsce. Jego działania były wspierane przez Armię Czerwoną i NKWD.

 * Rząd Tymczasowy Rzeczypospolitej Polskiej powstał z przekształcenia PKWN. Był kontrolowany przez komunistów, z dominującą rolą Polskiej Partii Robotniczej (PPR). Jego działania były ukierunkowane na utrwalenie władzy komunistycznej w Polsce.

Związek Radziecki odgrywał decydującą rolę w kształtowaniu polskiej sceny politycznej. Armia Czerwona stacjonowała w Polsce, a NKWD prowadziło działania represyjne wobec opozycji. Sowieci wywierali presję na polskich polityków, narzucając im swoje decyzje.

Uruchomiono następujące zakłady:

W styczniu/ lutym 1945 roku uruchomiono niektóre zakłady: 
Piekarnie Stefana Adamczewskiego, piekarnie miejska dawną Dreszera, piekarnie miejską dawniej Skiby, sklep spożywczy i inne

Źródła:

Radzieckie komendantury wojenne działały na ziemiach polskich od stycznia 1945 r. Ich zadaniem było utrzymywanie porządku i kontrola nad przejętymi terenami do czasu zainstalowania władz cywilnych. Zob. A. Paczkowski, Pół wieku dziejów Polski 1939–1989, Warszawa 2005, s. 121–123.

   

Wybór sołtysów w gminie Opatówek w 1945

Wybór sołtysów w gminie Opatówek w 1945

Wybór sołtysów w gminie Opatówek w 1945

 Wybór sołtysów w Polsce po zakończeniu II wojny światowej w 1945 roku był procesem stopniowo kształtującym się w nowej, powojennej rzeczywistości politycznej i społecznej. Nie istniał jednolity, ogólnokrajowy schemat wyborów sołtysów natychmiast po wojnie. Procedury i zasady często zależały od lokalnych inicjatyw, decyzji administracji terenowej oraz stopniowo wprowadzanych regulacji prawnych.

Na wybór sołtysów w Polsce po zakończeniu II wojny światowej w 1945 roku miała wpływ ówczesna sytuacja polityczna i stopniowo umacniająca się władza komunistyczna.

   Początkowo, w pierwszych latach powojennych, wybory sołtysów często były organizowane oddolnie przez lokalne społeczności na zebraniach wiejskich. Jednak wraz z konsolidacją władzy komunistycznej, proces ten zaczął podlegać coraz większej kontroli.

Wpływ władz przejawiał się między innymi poprzez:

 * Wprowadzanie regulacji prawnych: "Regulamin wyborów sołtysa i podsołtysa" z 1945 roku, choć formalnie określał demokratyczne zasady (prawo uczestnictwa, zgłaszanie kandydatów, głosowanie), w praktyce mógł być interpretowany i stosowany w sposób zapewniający wybór osób akceptowanych przez nową władzę.

 * Nadzór administracyjny: Starosta powiatowy zarządzał wybory i powoływał przewodniczącego komisji wyborczej, co dawało pewne możliwości wpływania na przebieg procesu.

 * Propaganda i naciski: Wraz z umacnianiem się systemu komunistycznego, można przypuszczać, że wywierano mniej lub bardziej subtelne naciski na lokalne społeczności, aby wybierały osoby lojalne wobec nowej władzy.

 * Późniejsza centralizacja: W kolejnych latach PRL system rad narodowych stopniowo zastępował elementy samorządności lokalnej, a rola sołtysów mogła ulegać zmianom w kierunku bardziej wykonawczym wobec decyzji wyższych instancji.

Warto jednak zaznaczyć, że bezpośrednio po wojnie, w okresie przejściowym, wpływ władz centralnych na wybory sołtysów na szczeblu lokalnym mógł nie być jeszcze tak silny, jak w późniejszych dekadach PRL. Lokalne społeczności mogły mieć jeszcze pewną autonomię w wyborze swoich przedstawicieli. Niemniej jednak, tendencja do centralizacji i kontroli była obecna od początku kształtowania się nowego systemu politycznego.

Podsumowując, na wybór sołtysów w Polsce po 1945 roku miała wpływ ówczesna sytuacja polityczna i umacniająca się władza komunistyczna, która stopniowo zwiększała swoją kontrolę nad tym procesem.

Charakterystyka wyborów sołtysów w pierwszych latach powojennych:

 * Lokalna inicjatywa i brak centralnych regulacji: Bezpośrednio po wojnie, w obliczu zniszczeń i reorganizacji administracji, wybory sołtysów często były organizowane oddolnie przez lokalne społeczności. Nie istniały jeszcze szczegółowe, ogólnokrajowe przepisy regulujące te wybory.

 * Zebrania wiejskie jako główna forma wyboru: Najczęściej sołtysów wybierano na zebraniach wiejskich (gromadzkich). Uprawnieni do głosowania byli mieszkańcy danej gromady. Głosowanie zazwyczaj było jawne, poprzez podniesienie rąk.

 * Wpływ sytuacji politycznej: Wraz z umacnianiem się władzy komunistycznej, proces wyborów sołtysów zaczął podlegać coraz większej kontroli. Wprowadzano regulacje mające na celu zapewnienie, że na stanowiska te wybierane będą osoby lojalne wobec nowej władzy.

 * Regulamin wyborów sołtysa i podsołtysa z 1945 roku: Jednym z pierwszych aktów prawnych regulujących wybory sołtysów był "Regulamin wyborów sołtysa i podsołtysa" wydany w 1945 roku (Dz.U. 1945 nr 10 poz. 53). Regulamin ten określał m.in.:

   * Prawo uczestnictwa w zebraniu gromadzkim: Przysługiwało każdemu obywatelowi polskiemu, mieszkańcowi danej gromady, bez różnicy płci, który ukończył 21 lat i mieszkał na terenie gromady co najmniej 6 miesięcy przed wyborami.

   * Zarządzenie wyborów: Wybory zarządzał starosta powiatowy, który podawał dzień, miejsce i godzinę zebrania wyborczego oraz nazwisko przewodniczącego zebrania.

   * Zgłaszanie kandydatów: Kandydatów na sołtysa i podsołtysa mogło zgłosić co najmniej 10 wyborców pisemnie lub ustnie do protokołu. Zgłoszenie mogło zawierać maksymalnie dwóch kandydatów.

   * Przebieg głosowania: Wybór sołtysa i podsołtysa odbywał się w jednym głosowaniu, a każdy wyborca mógł głosować tylko na jednego kandydata. W przypadku zarządzenia tajnego głosowania, wyborca wpisywał na karcie imię i nazwisko kandydata oraz imiona jego rodziców.

   * Komisja wyborcza: Wybory przeprowadzała komisja wyborcza składająca się z przewodniczącego (powoływanego przez starostę) i dwóch członków (powoływanych przez przewodniczącego na zebraniu wyborczym).

   * Ogłoszenie wyborów: O terminie wyborów sołtys był zobowiązany ogłosić w danej gromadzie na 3 dni przed terminem w sposób tam praktykowany.

Przebieg wyborów:

 * Zarządzenie wyborów: Starosta powiatowy wydawał zarządzenie o wyborach, określając termin, miejsce i przewodniczącego zebrania wyborczego.

 * Ogłoszenie wyborów: Ustępujący sołtys informował mieszkańców o terminie wyborów.

 * Zebranie wiejskie: W wyznaczonym terminie odbywało się zebranie wiejskie. Przewodniczący zebrania otwierał obrady.

 * Zgłaszanie kandydatów: Uprawnieni mieszkańcy zgłaszali kandydatów na sołtysa i podsołtysa.

 * Głosowanie: Przeprowadzano głosowanie (zazwyczaj jawne, ale w niektórych przypadkach mogło być tajne).

 * Ustalenie wyników: Komisja wyborcza liczyła głosy i ustalała wyniki wyborów.

 * Ogłoszenie wyników: Przewodniczący komisji ogłaszał wyniki wyborów na zebraniu wiejskim.

Rola sołtysów po 1945 roku:

Po wojnie sołtysi odgrywali istotną rolę w odbudowie wsi i organizacji życia społecznego. Ich zadania obejmowały:

 * Pośrednictwo między mieszkańcami a władzami: Byli łącznikami między lokalną społecznością a administracją państwową i samorządową.

 * Organizacja życia gromadzkiego: Zwoływali zebrania wiejskie, inicjowali i koordynowali lokalne przedsięwzięcia.

 * Administracja lokalna: Pomagali w realizacji zadań administracyjnych, takich jak pobór podatków (w późniejszym okresie).

 * Reprezentowanie wsi: Reprezentowali interesy mieszkańców wsi na zewnątrz.

 * Wspieranie odbudowy: Angażowali się w organizowanie pomocy dla najbardziej potrzebujących i w odbudowę zniszczeń wojennych.

Wraz z upływem czasu i centralizacją władzy, rola sołtysów ulegała pewnym zmianom, jednak nadal pozostawali ważnymi postaciami w lokalnych społecznościach wiejskich. Wybory sołtysów, choć stopniowo poddawane kontroli, stanowiły jeden z nielicznych elementów samorządności na poziomie najmniejszych jednostek osadniczych w powojennej Polsce.

autor: Dominika Pawlikowska

Niemy świadek zmieniających się czasów - fabryka Pinczewskich w Opatówku

autor: Dominika Pawlikowska

Niemy świadek zmieniających się czasów - fabryka Pinczewskich

Zdjęcie wykonane w 2023

Zdjęcie wykonane w 2025

   Tam, gdzie leniwie płynie czas i szumią wspomnienia, w Opatówku, zrodziła się pewna historia, tkana nićmi żydowskiej przedsiębiorczości. Z niemieckiej ziemi przybył zamożny ród Pinczewskich- Abram i Anna, osiadając w cichym zakątku przy ulicy Długiej, która z czasem miała przemienić się w pulsującą życiem Łódzką. Tam, na wykupionej parceli, zrodził się zamysł niezwykły – fabryka lalek.

  W 1912 z fabryki Abrama wyodrębniła się fabryka zabawek drewnianych, którą poprowadził syn Abrama - Maksymilian Pinczewski.

Maksymiliana i jego rodzinę odnajdujemy w księdze ludności w domu 69, gdzie zapisany jest jako Jakób Mordka vel Maksymilian Pinczewski ur. 1883 Opatówek, wyzn. mojżeszowe, syn Abrama, handlujący i Felicja (Fela) ur. 1888 Warszawa-1963 Tel Awiw, z d. Bronowska, c. Izraela i Jiny z d. Warszawiak z dziećmi:

-Juda Majer ur. 1900 -1906 Opatówek, 

-Juljusz (Jehuda)  ur. 1906 Opatówek -1967 Tel  Awiw,

-Władysław  (Icchak Zeew) ur. 1907 Opatówek, żonaty i Irena ur. 1908 z d. Jezierska, inżynier, zginął tragicznie,

-Adam ur. 1912 Opatówek. Zmarł w 1942 w Teheranie po zwolnieniu z sowieckiego łagru,

-Łucja ur. 1913 Opatówek - 2002 Tel Awiw, biogram Łucji  Pinczewskiej, film dokumentalny https://www.filmweb.pl/film/Emigrantka-2000-36808/descs. tekst autorstwa M. Krytkowskiej: https://artpubliteratura.blogspot.com/2013/06/ucja-pinczewska-gliksman-1913-2002.html

W domu pod nr 61 też zamieszkiwali: Pinczewscy

-Hersz Pinczewski 1855-1924 Lutomiersk, s. Jakóba i Fajgi z d. Tyger, wyzn. mojżeszowe, sklepikarz, i Ruchla z d. Goldberg ur. 1855 Piotrków, c. Fajwela i Chany z d. Rychterman z dziećmi:

-Brana Pinczewska ur. 1892 Konstantynów,

-Marjem Pinczewska ur. 1892 Opatówek, c. Abrama i Chany Sury z d. Fride, wyzn. mojżeszowe, przy matce,

-Fiszel Pinczewski ur. 1895 Opatówek, c. Abrama i Chany Sury z d. Fride, wyzn. mojżeszowe, przy matce,

-Natan (Nikodem) Pinczewski ur. 1899 Opatówek, c. Abrama i Chany Sury z d. Fride, wyzn. mojżeszowe, przy matce,

-Eugenia Pinczewska ur. 1906 Opatówek, c. Feliksa i Ryfki z d. Pinczewska, przy rodzicach

-Jan Pinczewski ur. 1919 Kalisz, s. Feliksa i Ryfki z d. Pinczewska, przy rodzicach,

-Beniamin Pulwermacher ur. 1868 Opatówek, s. Chaima i Berty z d. Zaks wyzn. mojżeszowe, sklepikarz,

-Hersz Pulwermacher ur. 1874 Opatówek, s. Chaima i Berty z d. Zaks wyzn. mojżeszowe, sklepikarz,

-Chana Sura Pinczewska z d. Fide, ur. 1862 Parzęczew, c. Izraela i Dwojry z d. Denkelman, wyzn. mojżeszowe, wdowa, sklepikarka.

   Wraz z hukiem wojennych dział w roku 1939, dobiegła kresu epoka rodziny Pinczewskich. 

W owym czasie fabryka zatrudniała do 200 osób.

   Niemcy przystosowali fabrykę do produkcji na potrzeby wojska: mebli i opakowań.

   Po II wojnie światowej w Polsce, która znalazła się pod wpływem Związku Radzieckiego i wkroczyła na drogę ustroju komunistycznego, majątek zamożnych przedsiębiorców został znacjonalizowany i przejęty przez państwo. Proces ten był jednym z fundamentów budowy nowego systemu społeczno-gospodarczego i miał na celu likwidację prywatnej własności środków produkcji. Rodzina Pinczewskich nie miała już dokąd wrócić, ponieważ na mocy dekretów o nacjonalizacji przemysłu, górnictwa, transportu, bankowości i ubezpieczeń, wydanych w latach 1945-1946, przedsiębiorstwa należące do prywatnych właścicieli, w tym zamożnych przedsiębiorców, przechodziły na własność państwa.

   10 lutego 1945 Rosjanie zinwentaryzowali fabrykę, protokoły sporządzane były w 2 wersjach - jedna po polsku, druga po rosyjsku.

Po protokołem podpisał się wójt Opatówka Franciszek Leśniak.

Według lejtnanta Korostiełkina fabryka powstała w 1886 roku. Jej wartość określił na 500 tys. rubli.

   Treść dokumentu (pisownia oryginalna):

"Do 1930 roku fabryka wyrabiała lalki i zabawki i należała do braci Pinczewskich, z pochodzenia polskich żydów. Po roku 1940 fabryka wyrabiała meble dla armii niemieckiej i dla sprzedaży mebli na dochód właścicielowi fabryki Ebelingowi Henrykowi synowi Augusta i posiadania niemca i dla dochodu państwu niemieckiemu. Miesięczny obrót fabryki przeciętnie wynosił 80 tysięcy rubli.

   Techniczne wyposażenie fabryki zawiera:

Motorowa elektrownia - 8

Nażdak - 1

Warsztat do rozpiłowania - 1

Poprzeczny warsztat - 1

Podlużny warsztat - 3

Bor maszyna - 5

Warsztat do szlifowania - 3

Warsztat dla grubych robót - 1

Elektronity - 2

Pily wstęgowe - 2

Warsztaty tokarskie - 3

...

Pracowało na fabryce 140 ludzi

Pozostało na fabryce 150 m materiału budowlanego i desek.

Przy ucieczce niemców fabryka była uszkodzona walkami ulicznemi na 50%. Wskutek czego fabryka w obecnym czasie nie pracuje. Fabryka znajduje się w miasteczku Opatówek, Kaliskiego powiatu, na ulicy Piłsudskiego Nr 13. Fabrykę i wszystko wymienione w obecnym akcie techniczne wyposażenie i surowce na użytek polskiego państwa wójt gminy Opatówek Leśnia- Franciszek".

Przedstawiciel wojennego oddziału poczta połowa 14981 I-ł Korostełkin (-) Boim gminy Opatówekk (-) Francziszek Leśniak. 10/II 1945 roku.

Zarząd Gminny w Opatówku. Paw. Kaliskiego. Poczt[a] Łoco... (ostatnie słowo nieczytelne)

1. Dokument jest aktem spisanym 10 lutego 1945 roku, w obecności przedstawicieli władz miejskich i gminnych. Dotyczy fabryki lalek, której wartość w 1940 roku oszacowano na 500 tysięcy złotych. Fabryka należała do braci Pinczewskich i do 1940 roku produkowała lalki i zabawki. Po tym roku miała również realizować zamówienia dla armii niemieckiej i prowadzić sprzedaż detaliczną. Średni obrót fabryki wynosił 50 tysięcy rubli. Dokument zawiera szczegółowy spis technicznego wyposażenia fabryki, liczbę zatrudnionych osób (140), ilość pozostałego materiału oraz informację o wzorowym maszynowym urządzeniu fabryki pod nadzorem Niemców.

2. Dokument jest aktem spisanym 10 lutego 1945 roku, w obecności przedstawicieli władz miejskich i gminnych. Dotyczy fabryki lalek, której wartość w 1940 roku oszacowano na 500 tysięcy złotych. Fabryka należała do braci Pinczewskich i do 1940 roku produkowała lalki i zabawki. Po tym roku miała również realizować zamówienia dla armii niemieckiej i prowadzić sprzedaż detaliczną. Średni obrót fabryki wynosił 50 tysięcy rubli. Dokument zawiera szczegółowy spis technicznego wyposażenia fabryki, liczbę zatrudnionych osób (140), ilość pozostałego materiału oraz informację o wzorowym maszynowym urządzeniu fabryki pod nadzorem Niemców.

Przydział lokali organizacjom w 1947 roku. Opatówek.

W Archiwum Państwowym w Kaliszu zachował się dokument dotyczący przydziału lokali rożnym organizacjom w budynku przy ulicy Kościelnej nr 2, nazwany w tym dokumencie "domem powiatowym". Swoją siedzibę znalazło tam m.in. przedszkole oraz organizacje komunistyczne: PPS i ZWM.

    "W wykonaniu uchwały Wydziału Powiatowego w Kaliszu przybyli w dniu dzisiejszym do Opatówka Wice-Starosta Powiatowy w Kaliszu wraz z Powiatowym Inspektorem Samorządowym w celu zorientowania się na miejscu co do rozmieszczenia w domu Powiatowym w Opatówku poszczególnych lokatorów i organizacyj wysłuchano zainteresowanych przedstawicieli organizacyj: PPS (Polska Partia Socjalistyczna (1944–1948)), w związku z czem WF (Organizacja Wychowanie Fizyczne) i PW (Przysposobienie Wojskowe), Harcerzy, Chóru Kościelnego oraz miejscowego Kierownika Publicznej Szkoły Powszechnej.

    Obecny był przy tem również Przewodniczący Gminnej Rady Narodowej (Feliks Dziubiński), Wójt Gminy Opatówek (Gaweł) oraz sekretarz tejże gminy. 

    Uzgodniono, ze przedszkole zajmie sale i dalszy pokój narożnikowy po prawej stronie wejścia od strony ulicy Kościelnej.

      PPS pozostanie w dotychczasowym lokalu tj. w sali narożnikowej na pierwszym piętrze. 

WF i PW (Przysposobienie Wojskowe) oraz ZWM* (Związek Walki Młodych) zajmą dotychczasową świetlicę harcerską na pierwszym piętrze i ponadto WF i PW korzystać będzie z sali Straży Pożarnej (dawnego kina) na co wyraża swoja zgodę Naczelnik Straży Pożarnej. 

    Świetlica Harcerska przechodzi do sali Choru Kościelnego, z którego to pomieszczenia korzystać będą odtąd wspólnie obie te organizacje. Na tym protokół zakończono, przeczytano i podpisano."

W Archiwum Państwowym w Kaliszu zachował się dokument dotyczący

przydziału lokali rożnym organizacjom w budynku przy ulicy Kościelnej nr 2,

 nazwany w tym dokumencie "domem powiatowym".

Swoją siedzibę znalazło tam m.in. przedszkole oraz organizacje komunistyczne:

PPS i ZWM.

https://maps.app.goo.gl/pAJiVasXizZtsQiYA

*Związek Walki Młodych (ZWM) – polska komunistyczna organizacja młodzieżowa, posiadająca grupy bojowe, utworzona w podziemiu, pomiędzy styczniem a sierpniem 1943 roku przez byłych członków Komunistycznego Związku Młodzieży Polskiej, OMS „Życie” oraz Związku Niezależnej Młodzieży Socjalistycznej „Spartakus” z inicjatywy Hanny Szapiro-Sawickiej. ZWM stanowił młodzieżową przybudówkę Polskiej Partii Robotniczej.

PZPR to profesjonalnie zaimplementowana organizacja wrogiego państwa, wdrożona do produkcji kolaborantów na terenie okupowanym. Najwierniejsze jednostki tworzyły elitarny kolektyw do zwalczania ludności tubylczej niepodporządkowanej narzucanej ideologii.

Z Cieksyna do Ameryki, Detroit. Aleksander Wiewiórkowski.

  autor: Dominika Pawlikowska

  Na stronie Geneteki  odnalazłam moich prapradziadków, przodków od strony dziadka Mariana Wiewiórkowskiego. Dzieci Macieja Wiewiórkowskiego ur. 1838 i Katarzyny z Milewskich rodziły się w latach: 1870 Teodor, 1979 Jan, 1883 Stanisław, 1885 Aleksander.

Były też dzieci, które zmarły:

Akt urodzenia Aleksandra:

Akt urodzenia Aleksandra Wiewiórkowskiego

Teodor przybył do Opatówka, przyjechał tu także Stanisław (mój pradziadek), natomiast pozostałe rodzeństwo, podobno czworo - nie wszyscy są w  Genetece, popłynęli statkiem do Detroit. 

Niestety nie wiem, jakie były ich dalsze losy w Ameryce. Babcia wspominała, że z Ameryki przez pewien czas przychodziły paczki i nawet ślubna suknia mojej mamy pochodziła z takiej amerykańskiej paczki. 

Zachowały się dwa zdjęcia Aleksandra Wiewiórkowskiego (ur. 1885 w Cieksynie) z Detroit. Pierwsze zdjęcie to zdjęcie ślubne z żoną Marią z zakładu fotograficznego "Lityński & Jakobowski" Detroit/Michigan na Michigan Avenue 1525 w Detroit. Tu ciekawa historia tego zakładu fotograficznego: Władysław Jakubowski, fotograf z Detroit.

Zdjęcie ślubne Aleksandra Wiewiórkowskiego z żoną Marią z zakładu fotograficznego
 "Lityński & Jakobowski" Detroit/Michigan na Michigan Avenue 1525 w Detroit.

Drugie zdjęcie ukazuje zadowolonego Aleksandra z rowerem. Niestety ktoś obciął fotografię, żeby zmieścić je w ramkę i w ten sposób częściowo nieczytelny stał się tekst na odwrocie.

Aleksander Wiewiórkowski, zdjęcie z zakładu fotograficznego
 "Lityński & Jakobowski" Detroit/Michigan na Michigan Avenue 1525 w Detroit.

Napisał, ze dobrze mu się powodzi, że zarabia, niestety zdjęcie nie ma daty. Adres Detroit, Michigan, Riverdale. Właśnie tam spełniał się amerykański sen rodziny Wiewiórkowskich.

Istnieją przypuszczenia że prawdopodobnie część rodziny zmieniła nazwisko na Kelly, ponieważ dotychczasowe było nie do wymówienia.

Gdzieś tam żyją w Ameryce Wiewiórkowscy, pewnie pod zmienionym nazwiskiem, którego różne wersje w przekręconej formie występują. 

Szkoda, że mój pradziadek Stanisław Wiewiórkowski nie wyjechał do Ameryki wraz ze swoim rodzeństwem, tylko przyjechał z Warszawy do Opatówka i tu zmarł w czasie II wojny, podczas której Niemcy wymordowali jego dzieci w obozach i zniszczyli tę rodzinę... 

Urodziłabym się w wolnym, demokratycznym kraju a nie w Opatówku, miasteczku na którym folksdojcze i komuniści odcisnęli swoje straszliwe piętno. O tym, ilu Niemców mieszkało w Opatówku tutaj: https://historiawsepii.blogspot.com/2024/05/mieszkancy-opatowka-z-lat-1917-1930.html?m=0

Powiązane posty, więcej o Stanisławie Wiewiórkowskim:

Stanisław Wiewiórkowski 14.05.1883-26.01.1941. Historia w sepii. Jak to się zaczęło?

Zachowany wniosek o Medal Niepodległości Stanisława Wiewiórkowskiego - ciekawe źródło wiedzy o Opatówku