Nieszczęścia Polski w jednym życiorysie. Zofia Kossak "Dziedzictwo"

Autor: Dominika Pawlikowska

Przeczytałam książkę "Dziedzictwo" Zofii Kossak. Powieść była dla mnie interesująca dzięki dużym walorom poznawczym i podkaliskim akcentom.

Składają się na nią trzy części: Dziedzictwo I (1956, napisane w Anglii ), Dziedzictwo II (1964), Dziedzictwo III (1967, razem z mężem Zygmuntem Szatkowskim)
Miałam zacząć od "Pożogi", w której opisała wspomnienia z Wołynia, ale "Dziedzictwo" przyciągnęło mnie najpierw swoimi lokalnymi smaczkami.

Autorka była wnuczką Juliusza Kossaka, założyciela artystycznego rodu Kossaków, córką Tadeusza, bratanicą Wojciecha, siostrą stryjeczną satyryczki Magdaleny Samozwaniec, poetki Marii Pawlikowskiej-Jasnorzewskiej i malarza Jerzego Kossaka, sama również ukończyła Szkołę Sztuk Pięknych. O barwnym życiorysie autorki można się wiele dowiedzieć z kart jej książek, gdzie opisuje dzieciństwo i młodość na Wołyniu, bolszewicką pożogę, obóz w Oświęcimiu, który opisała w "Z otchłani" ( w 1943 roku na warszawskiej ulicy natknęła się na patrol. Niemcy odkryli, że ma sfałszowaną kenkartę, torturowali ją, wybili połowę zębów).

Założyła katolicki Front Odrodzenia Polski i Komitet Pomocy Żydom, dla którego wymyśliła nazwę Żegota. Jej sekretarzem podczas okupacji był W. Bartoszewski. Jej wnuk powiedział, że w jej życiorysie spotkały się wszystkie nieszczęścia Polaków w XX wieku. Jej osobowość przyciągała, znajomi wspominali, że wszyscy do niej lgnęli, wszyscy chcieli jej rady, wstawiennictwa, opinii i po prostu chcieli z nią być.
W 1945 roku dostała wezwanie do Ministerstwa Spraw Wewnętrznych. Minister Jakub Berman oznajmił, że albo wyjedzie za granicę, albo trafi do więzienia jako człowiek londyńskiego rządu. Wyjechała. Powrót w 1957r. Do końca życia pozostała w opozycji do komunistycznych władz. Jej książki wyrzucono więc ze szkolnych programów nauczania. Dziś są mało znane.
Udało m się kupić wydanie stare, z 1974 roku, ale jest nowe, chyba z 2010 z piękną kolorowa okładką.

Zofia Kossak, „Dziedzictwo”, cz. I/II, wyd. Instytut Wydawniczy Pax, 1974

Lokalny koloryt "Dziedzictwa" sprawił, że przeczytałam ją jednym tchem. Najbardziej wciągnął mnie pierwszy tom, w którym dzięki umiejętności obrazowania i potoczystej narracji widzimy podkaliskie ziemiańskie dwory i ich mieszkańców jak żywych. 

Stadnina_na_Podolu_Juliusz_Kossak_1886.jpg/Wikipedia

Wszystko zaczęło się w Siąszycach, gdzie mieszkał pan Wojciech Gałczyński, powstaniec listopadowy, zesłaniec na Sybir, po ogłoszeniu amnestii przez cara cudem powrócił na łono rodziny, szczęśliwy ojciec sześciu! córek. Siąszyce należą do gminy Rychwał, a parafii Grochowy. Dworu w Siąszycach już nie ma, ale przetrwał na kartach opowieści Zofii Kossak.

Uroda córek, zamożność i gościnność gospodarzy, a także przepiękne stado koni przyciągało wielu gości.
W 1844 Kossak, dzięki znajomości i protekcji Gwalberta Pawlikowskiego oraz Kazimierza i Juliusza Dzieduszyckich, wszedł w środowisko ziemiańskie. Miał mecenasów, dzisiaj powiedzielibyśmy sponsorów, którzy dostrzegali wielki talent i tym samym torowali drogę do sławy. Przebywając na ziemiańskich dworach obserwował życie arystokracji, malował sceny z polowań, portrety, konie, stadniny. Kossakowi wpadła w oko córka siąszyckiego gospodarza Zofia (1824-1899). W książce tak opisana jest scena poznania:  "(...) Dzień miał się ku zachodowi, kiedy Wojciech z Zofią wracali konno, weseli, wychłostani wiatrem, obryzgani błotem. Wojciech siedział na Perkunie, Zofia na Fatimie. Roztargane włosy pasmami przegradzały jej twarz, białe zęby błyszczały, istna cygańska królewna.(...)

25 sierpnia 1855 roku poślubił Zofię.

U Gałczyńskich bywali też Adam Asnyk, młody wówczas kawaler z sąsiedniego Kalisza. Juliusz Kossak pozostawił na swoich obrazach wizję tamtych Siąszyc. O tym, jak wyglądał dwór i co obecnie dzieje się w Siąszycach można przeczytać tutaj.
Młodzi Kossakowie opuścili kraj i zamieszkali w Paryżu. Z małżeństwa Zofii Gałczyńskiej i Juliusza Kossaka urodziło się czworo dzieci, w tym kolejny malarz - Wojciech Kossak. Na kartach powieści poznajemy środowisko emigracyjne Paryża. Po kilku latach Juliusz w 1860 r. przyjął propozycję kierowania działem artystycznym Tygodnika Ilustrowanego. Powrócił do kraju i zamieszkał w Warszawie. W drugim tomie coraz mniej jest opisów życia codziennego a coraz więcej życia politycznego Warszawy i bohaterów wydarzeń z czasów sprzed wybuchu powstania styczniowego.

Ale wróćmy do Siąszyc. W posiadłości pana Gałczyńskiego bywa częstym gościem pan Jan Nepomucen Niemojewski, właściciel pobliskich Śliwnik (3 km od Kalisza). W Śliwnikach przetrwał pałac Niemojewskich, wybudowany w stylu neogotyckim w latach 1848-1850, prawdopodobnie według projektu Karol Würtemberga.
Pałacyk jest niedostępny dla publiczności, przeznaczony na cele prywatne pana A.Rogowskiego. Jak wyglądał pałacyk wcześniej można zobaczyć tutaj.

Teraz wygląda tak:)

Śliwniki

Zamysłem Zofii Kossak było przedstawienie na tle dziejów swojej rodziny przemiany, jakie zaszły w Polsce na przestrzeni stu lat, od roku 1850 do 1956. Niestety, przed śmiercią zdążyła opisać losy zaledwie Juliusza i Zofii Kossaków, kończąc na roku 1864.

Piękne to nasze "Dziedzictwo"!

Łambinowice. Stalag. Jan Wiewórkowski. Strzelec 34 Brygady Pozpoznawczej Armii Poznań.

Autor: Dominika Pawlikowska

Obóz jeniecki w Łambinowicach / po niem.Lamsdorf to też miejsce trochę zapomniane w świadomości narodowej. Jeden z największych w Europie obozów jenieckich Wehrmachtu w czasie II wojny światowej.

Był to tak zwany Stalag (Stammlager für kriegsgefangene Mannschaften und Unteroffiziere) – dla podoficerów i szeregowych.  

W 2002 roku został ustanowiony Miejscem Pamięci Narodowej, w 1968 wpisany do rejestru zabytków nieruchomych województwa opolskiego, ze względu na rzadko dziś spotykane relikty poobozowe oraz wartość historyczną, naukową oraz edukacyjną.

Terenami od strony merytorycznej opiekuje się Centralne Muzeum Jeńców Wojennych w Łambinowicach-Opolu.

Został zaplanowany jako obóz jeniecki  jeszcze przed wybuchem wojny i uruchomiony 26 sierpnia 1939 r. w południowo-wschodniej części poligonu Lamsdorf.

Jeńcami byli  najpierw żołnierze Wojska Polskiego. Tutaj trafił też Jan Wiewiórkowski, brat mojego dziadka.

JAN WIEWIÓRKOWSKI był żołnierzem kampanii wrześniowej 1939 roku. Znalazł się w 34 Eskadrze Rozpoznawczej Armii Poznań. Był jednym z 6 strzelców pokładowych tej eskadry. 

Już 3 września 1939 roku kapral Jan Wiewiórkowski został ciężko ranny.

Razem z por. Sławomirskim, kpr. pil. Orlikowskim wykonywał lot rozpoznawczy z lotniska w Gulczewie  w rejonie Gostyń-Kalisz-Krotoszyn. Cała załoga została wzięta do niewoli i umieszczona w obozie jenieckim. W Łambinowicach przebywał do 1943 roku.

Więcej TUTAJ.

Łambinowice. Lambsdorf. Obóz jeniecki. Jan Wiewiórkowski stoi czwarty z prawej.

W 1944 roku trafiło tutaj ok 6 tyś. powstańców warszawskich (m.in. rotmistrz Witold Pilecki)

Wobec żołnierzy pochodzących z krajów Europy Zachodniej i Stanów Zjednoczonych stosowano zapisy konwencji genewskiej z 1929 r., dzięki czemu mieli oni względnie dobre warunki życia. 

Nieludzko Niemcy traktowali  jeńców radzieckich. Z tą samą sytuacją spotkałam się w innych obozach. Poniekąd można to tłumaczyć faktem, że ZSRR nie podpisał konwencji genewskiej z 27 lipca 1929 roku „O traktowaniu jeńców wojennych”, co stanowiło koronny argument stosowany przez Niemców dla usprawiedliwienia niehumanitarnego traktowania radzieckich jeńców. To nie jest jednak pełne uzasadnienie, Hitler planował wyniszczenie Słowian, a zdobyte przez Wehrmacht terytoria ZSRR miały w ciągu 25 lat zostać „oczyszczone” i skolonizowane. Hitler założył wojnę eksterminacyjną upatrując w ideologii komunistycznej ogromne zagrożenie ze strony Sowietów. Niemieckim żołnierzom mówiono, że karmienie jeńców jest równoznaczne odbieraniem pożywienia niemieckim dzieciom.
 Za Wikipedia: Ostatecznie „kropkę nad i” postawił sam Stalin, który w transmitowanym przez radio przemówieniu z okazji 24. rocznicy rewolucji październikowej (7 listopada 1941) oświadczył: „nie ma sowieckich jeńców wojennych, są tylko zdrajcy". Byłych jeńców z reguły czekał wyrok w trybie administracyjnym z artykułu 58 §1-b sowieckiego kodeksu karnego (w czasie wojny kara śmierci, według obowiązującej praktyki zamieniany najczęściej na 10 lat obozu pracy i 5 lat pozbawienia praw publicznych)

Do 1945 r. do obozu trafiło ich ok. 200 tysięcy, z czego z powodu zimna, głodu i chorób zmarło ok. 40 tysięcy. Podczas gdy Brytyjczycy przebywali w murowanych barakach, to jeńcy ze Wschodu często nocowali pod gołym niebem. 

To jest prawdopodobnie stalag VIII B.

Może ktoś będzie potrafił coś więcej powiedzieć na temat tego zdjęcia.

Podobne posty

Poczta polska, telegraf, telefon. Opatówek.

A było to tak. Konrad Wuensche.

Matka Niobe. Leokadia Wiewiórkowska.

Listy proskrypcyjne. Aresztowania w Opatówku 1940

Kto nie zna historii, skazany jest na jej powtarzanie

Musimy przypominać o wymordowaniu polskich elit. 

Metodyczna eksterminacja inteligencji, a po wojnie skuteczna pauperyzacja i ubezwłasnowolnienie. 

Poczyniono wielki błąd i kiedyś możemy zapłacić za to najwyższą cenę. Zapominamy!

Przytoczę tu słowa dr Jaśkowskiego "Dlaczego przeciętny Polak nie zna w większości historii swojej rodziny?Historia Polski jest bardzo dziwna. Wiedeń, Moskwa, Berlin przez 200 lat pisały nam historię. Niszczono polskie silva rerum, almanachy naszych przodków. Ginęli ojciec, matka, dziadek, pradziadek i wymazywano pamięć historyczną. Jeżeli wymazuje się pamięć historyczną,  to spadamy do poziomu plemiennego. Na tym mniej więcej poziomie jest większość społeczeństwa. Nie pozwólmy na to."  I można się obrażać na te słowa, ale to niestety prawda. Wyrwać korzenie, a roślina uschnie.

Nie pielęgnuje się pamięci. Co się stało w ciągu kilku ostatnich lat, że większość młodych Polaków przestaje rozumieć związek swojego losu z trwałością własnego państwa i poczuciem wspólnoty własnego narodu?

Wprowadzając do szkół rozporządzenie MEN w sprawie podstawy programowej nauczania od września 2012 r., które bardzo ograniczyło naukę historii, spowodowano niepowetowane straty.

Aby młody człowiek mógł rozumieć rzeczywistość, dyskutować, korzystać ze źródeł, potrafić komentować i uczestniczyć w życiu publicznym, logicznie myśleć, a nie tylko czytać komentarze na pasku bądź tytuły i samodzielnie myśleć jedna godzina nie wystarczy. Od wieków żyliśmy między dwoma totalitaryzmami, ponosiliśmy ogromne straty, tracąc zawsze najlepszych.
Pokolenie  okresu II Rzeczpospolitej, może być dla nas przykładem, bo  udało się wychować pokolenie patriotów.

Żydzi w obliczu nazizmu pielęgnują i rozwijają pamięć o swojej historii, o złu, które ich spotkało. Wożą swoje dzieci do muzeów i pokazują im wszystkie obozy koncentracyjne, nie oszczędzając psychiki dziecka, aby do łez i bólu wszystko odcisnęło się w pamięci.  

A my prawie wcale o tym nie mówimy, a najlepiej wymazać z pamięci, aby "nie psuć dobrych stosunków", nie otwierać muzeów i nie stawiać pomników. 

Po co wierzyć w pamięć starszych, jeszcze żyjących, ludzi…?

A kto nie zna historii, skazany jest na jej powtarzanie.

Maria Wiewiórkowska. Kalisz. Lata trzydzieste.

Autor: Dominika Pawlikowska

Maria Wiewiórkowska urodziła się w Noskowie/ dzielnica Kalisza/ 10.04.1915 roku w rodzinie Ludwika Semperskiego i Józefy z Rupotackich.
Była ich jedynym dzieckiem. Na zdjęciu poniżej Maria /pierwsza z prawej/ trzyma pod rękę swoją mamę Józefę.

Maria spędziła w Kaliszu bardzo szczęśliwą młodość, ukończyła Państwowe Gimnazjum im.Anny Jagiellonki. Często wspominała szkołę, koleżanki i psikusy, jakie robiło się nauczycielom.

Kalisza. Lata 30-te./zbiory własne.Moja babcia i prababcia
 na zdjęciu z lat trzydziestych.

Lata 30-te to czas tworzenia systemu szkół, radia, prasy, kultu literatury oraz czerpania pełnymi garściami z życia towarzyskiego. Moja babcia /na zdjęciu po prawej/ została nauczycielką i po wojnie likwidowała analfabetyzm.

Tutaj wspomnienie mieszkańca Opatówka o mojej babci Marii.

Zarówno babcia jak i prababcia słynęły z dbałości o strój. Ludzie byli wówczas dość mobilni, rodzina podróżowała, wyjeżdżano do Zakopanego, do Warszawy, do "wód".
Poniższe zdjęcie ukazuje trendy lat 30-tych, popularne były małe bereciki oraz toczki, które ozdabiano kwiatkami i woalką, najczęściej nosiło się je na bakier. Wielka szkoda, że te zdjęcia są czarno-białe, nie pokazują bowiem kolorów, a w tamtych czasach kobiety nie bały się odważnych barw. Do mody weszły kołnierze zrobione z futra, które noszone były do żakietu, a także eleganckie futrzane peleryny, które zakładano do sukienek. Obowiązkowy dodatek to sztuczne kwiaty, które wpinano do każdego rodzaju stroju. Jak widać dbano o elegancję, o schludny makijaż, fryzurę. O szyk.
Wśród popularnych stylizacji najmodniejsza była „na chłopczycę”, która odznaczała się krótko ściętymi włosami, maskowaniem biustu oraz opuszczeniem tali sukienki na biodra, aby zlikwidować wcięcie w pasie. Charakterystycznymi dodatkami były małe kapelusze tzw. kaski wzorowane na wojskowych hełmach. Były mocno naciągane na oczy oraz przylegały do głowy.
Najważniejszym elementem zimowego odzienia było ciepłe futro. Moja babcia i prababcia na zdjęciu poniżej.

Kalisz/ Moda lat 30-tych. Babcia i prababcia.

Moja babcia powtarzała, że człowiek jest za biedny, żeby kupować byle co. Dlatego zawsze kupowała dobre materiały, buty zamawiała u szewca. W tamtych czasach porządne odzienie było czymś w rodzaju lokaty kapitału. 
Ojciec kaliskiego podróżnika Stefana Szolc-Rogozińskiego zajmował się m.in. handlem futrami. Za porządne futro żądał 150 rubli srebrem, tyle zarabiał rocznie nauczyciel.Może babcia tam kupowała futra?

"Nowy Kaliszanin" A.Tabaki i M.Błachowicza, przykład ogłoszenia

W latach 30. fasony damskich strojów były bardzo kobiece. Zaczęto podkreślać ramiona, biust, wcięcie w talii. Stąd suknie zyskały dopasowaną górę, pasek w talii i rozkloszowaną spódnicę, sięgającą do połowy łydek. Stroje popołudniowe szyto z kwiecistych, cienkich tkanin, takich jak żorżeta czy jedwab.

Kalisz, lata 30- te. Uczennice "Jagiellonek". Ulica. Park

Zdjęcie które przedstawiam powyżej to bezcenne fotostory z lat trzydziestych z kaliskiej ulicy.

Dużo rzeczy panie robiły własnoręcznie. Babcia umiała robić na szydełku, drutach, maszynie. Wyczarowywała piękne rzeczy.

Do napisania tego posta zainspirowała mnie lektura książki "Nowy Kaliszanin" A.Tabaki i M.Błachowicza

To jest taka pozycja, która powinna obowiązkowo znaleźć się w biblioteczce każdego mieszkańca tego miasta. Służy pomocą w rozwikływaniu rożnych zagadek o tajemniczych miejscach i przeszłości miasta. Zainspirowała mnie do napisania dwóch nowych postów o moich protoplastach kaliszanach. O wąsach mojego pradziadka a drugi o futrach prababci:)

Jak poszukiwać danych więzniów obozów koncentracyjnych?

I jakich dokumentów można się spodziewać z Bad Arolsen ?

Autor: Dominika Pawlikowska

Po latach szukamy ciągle naszych przodków pomordowanych w obozach koncentracyjnych.

W Bad Arolsen znajduje się największe na świecie archiwum danych osobowych z czasów II wojny światowej, gromadzące pod auspicjami Międzynarodowego Czerwonego Krzyża wiele danych ofiar prześladowań.
Archiwum to, przez lata zamknięte, jest aktualnie dostępne publicznie.
Tysiące dokumentów zostało zdigitalizowanych i dostępnych w wyszukiwarce pod tym adresem :
https://collections.arolsen-archives.org/search/ 

Bardzo pomocny w poszukiwaniach jest artykuł o archiwum ITS w Bad Arolsen 
W istniejącym od 1955 r. archiwum ITS znajduje się blisko 30 mln dokumentów, zawierających informacje na temat 17,5 mln osób - więźniów obozów koncentracyjnych, gett, robotników przymusowych oraz innych nieniemieckich ofiar hitlerowskiego systemu represji i deportacji.

Część zasobów ITS w Bad Arolsen została poddana cyfryzacji i jest od niedawna nieodpłatnie udostępniana w sieci w trzech językach: niemieckim, angielskim i francuskim.

Wystarczy wypełnić formularz online, chyba nawet dostępny w języku polskim, konieczne jest podanie daty urodzenia poszukiwanej osoby i oczekiwać na informacje. 

Może to się przedłużyć nawet do kilku miesięcy, ponieważ mają bardzo dużo zapytań. Podobno nawet około tysiąca miesięcznie.
Adres strony internetowej Bad Arolsen www.its-arolsen.org/pl/

     Jeżeli zachowały się jakieś dokumenty w Mauthausen, Gusen czy Dachau można próbować odnaleźć nazwisko w wyszukiwarce Mathausen online. Na górze wyszukiwarki wystarczy kliknąć w napis "Geben Sie einen Namen ein" i wpisać tam poszukiwane nazwisko. Tutaj wirtualna księga nazwisk.

 

      Dla osób poszukujących bliskich więzionych w  Mauthausen, Gusen, Dachau ważna informacja: Mało kto dzisiaj wie, że kartoteka więźniów KL Mauthausen i inne akta z tego obozu (około 11 metrów bieżących) od pięćdziesięciu lat znajdują się w archiwum Państwowego Muzeum Auschwitz-Birkenau w Oświęcimiu.

      Po wyzwoleniu KL Mauthausen były więzień tego obozu, adwokat Henryk Kurnatowski, zabezpieczył powyższą dokumentację i w lipcu 1945 r. wrócił do Polski, przywożąc ją ze sobą.  Materiały spoczywały w jego mieszkaniu w Łodzi, a później  zostały one przekazane do Komitetu Wojewódzki ego PPS w Łodzi, a następnie – dzięki pomocy Głównej Komisji Zbrodni Hitlerowskich w Polsce – złożono je w specjalnie utworzonym przez Henryka Kurnatowskiego biurze, mieszczącym się również w Łodzi.

Proszę przeczytać tę informację ze strony obozu w Oświęcimiu: Dokumenty z KL Mauthausen w archiwum muzeum Auschwitz 

Księga nazwisk w Mauthausen

Pomocna w wyszukiwaniu więźniów Dachau (i nie tylko) może być wyszukiwarka Stephena Morse'a:
http://www.stevemorse.org/dachau/dachau.html

Znalazłam tam dane na temat mojego dziadka Mariana Wiewiórkowskiego/ biogram tutaj/, niestety pod przekręconym nazwiskiem. Tutaj klik.
19 kwietnia 1940 zarejestrowano go w obozie Dachau http://www.fold3.com/image/232635935/, po czym wraz z innymi więźniami przewieziono go do Mauthausen.

Gusen Memorial

Kolejna przydatna wyszukiwarka, o której na jakimś forum genealogicznym przeczytałam, że trzeba mieć żydowskie korzenie, żeby tam poszukiwać. Nie, nie trzeba, każdy może się tam zalogować i poszukiwać. Oto link do wyszukiwarki. Żydzi mają po prostu masę danych tam.
http://data.jewishgen.org
I tu znalazłam dane dziadka oraz jego brata Aleksandra, również pod zniekształconym nazwiskiem, niestety dane są widoczne po zalogowaniu

6517/Hn. Fa.	WIEZIERKOWSKI, Alexander	24 Feb 1904 Spatenfelde	Spatenfelde Kr. Kalisch	6095 Sch. P.	zug. 26 Apr 1940 befr. Dachau
6517/Hn. Fa.	WIEZIERKOWSKI, Marian	07 Aug 1910 Opatowek	Dorf Josefow Kr. Kalisch	6098 Sch.P.	zug. 26 Apr 1940 ü. 05 Jun 1940 Maut.

http://data.jewishgen.org/wconnect/wc.dll?jg~jgsearch~model2~[jg0050i]jg0050n

I kolejna wyszukiwarka, można powiedzieć "militarna", dotycząca historii wszystkich wojen, trzeba się zarejestrować, niby płatna, ale dokumenty, które mnie interesowały czyli Dachau Entry Registers były bezpłatne.
Oto ona https://www.fold3.com/
Znalazłam tu skany ksiąg obozowych Dachau. I mojego dziadka Mariana Wiewiórkowskiego.

Wiewiorkowski, Marian /232635967 /Full Name:Wiewiorkowski, Marian /Registry Number 6098 /Birth Year 1910

Jego kuzyna Aleksandra Wiewiórkowskiego Wiewiorkowski, Alex 232635964 Full Name Wiewiorkowski, Alex / Registry Number 6095 / Birth Year 1904

Oraz szwagra Zygmunta Gadzinowskiego: Gadzinowski, Sigismund 232635962  / Full Name Gadzinowski, Sigismund / Registry Number  6094 / Birth Year  1909

ksiga Dachau, Wiewiórkowski, Gadzinowski, Opatówek

Inne nazwiska z Opatówka i sąsiedniego Liskowa, z tego samego transportu. Nazwisko Rychlewski, Król.
Przy niektórych nazwiskach pojawia się rysowana odręcznie swastyka. Byc może oznacza podpisanie volkslisty?

Rychlewski, Lisków, Dachau

W zrozumieniu historycznego tła aresztowań przez gestapo w 1940 roku i osadzania w obozach  pomocny jest fragment wystąpienia prof. Leszczyńskiego na rocznicę wyzwolenia KL Mauthausen-Gusen:

Oto link do tego wystąpienia:

http://www.gusen.org.pl/index.php?option=com_content&task=view&id=87&Itemid=69

Prof. dr Stanisław Leszczyński Nr: 28828 (Mauthausen) Nr: 878 i 45804 (Gusen)

"Program zniszczenia polskiej inteligencji a następnie wszystkich Polaków"

(..) Plany Rzeszy Niemieckiej wobec narodu polskiego ujawnili jej przywódcy w wygłaszanych przemówieniach oraz opracowanych na ich zlecenie konkretnych programach. 22 sierpnia 1939 r. Adolf Hitler oświadczył w Obersalzbergu w przemówieniu do dowódców Wehrmachtu:

"...przygotowałem na razie tylko na Wschodzie moje oddziały Totenkopf, rozkazując im zabijać bez miłosierdzia i bez litości mężczyzn, kobiety i dzieci polskiego pochodzenia i polskiej mowy. Tylko w ten sposób zdobędziemy przestrzeń życiową, której potrzebujemy. Polska zostanie wyludniona i zasiedlona Niemcami" .W dwu innych wypowiedziach jesienią 1939 r. wyjaśnił: "że tylko naród, którego warstwy kierownicze zostaną zniszczone, da się zepchnąć do roli niewolników" a na odprawie w Jełowej na Śląsku, 12 września 1939 r. - wskazał ponownie na konieczność masowego wyniszczenia polskiej inteligencji.

Słowa SS-Obergruppenführera i zastępcy Reichsführera SS Reinharda Heydricha, który oświadczył w dniu 7 września 1939 r., że

 "kierownicze warstwy ludności w Polsce powinny zostać tak szybko, jak to jest możliwe unieszkodliwione" i że aresztowane osoby tych grup należy wysyłać do obozów koncentracyjnych. A przedstawicieli warstw niższych do prowizorycznych obozów na zapleczu działania grup operacyjnych. Grupy operacyjne mają sporządzić listy, na których umieszczą wybitnych przywódców, ponadto listy warstwy średniej: nauczycieli, duchowieństwa, szlachty, legionistów, powracających oficerów itp."

Ponadto poruszył Heydrich sprawę likwidacji przywódców ludności polskiej, która musi zostać przeprowadzona do 1 listopada (...)

Znalazłam także ciekawą informację o tym, że rzeczy osobiste ok. 700 byłych polskich więźniów obozów koncentracyjnych Dachau i Neuengamme, m.in. ich dokumenty, zdjęcia, listy, zegarki, biżuterię, chce zwrócić właścicielom lub ich krewnym Międzynarodowa Służba Poszukiwań (ITS) w Bad Arolsen w Niemczech. Kolekcja tych przedmiotów dostępna jest w internecie. Odnośnik do strony tutaj. Na dole strony trzeba kliknąć "I agree" i ukaże nam się wyszukiwarka nazwisk.

Tak wygląda na przykład stan dokumentów i pamiątek po konkretnym więźniu:

AUGUSTYNIAK, STEFAN

born 10. December 1918

	0001 (108002806)
	0002 (108002807)
	0003 (108002808)

Międzynarodowa Służba Poszukiwawcza informuje, że chodzi o te przedmioty, które zostały zagrabione więźniom tuż po ich przybyciu do obozów koncentracyjnych.

W sumie w archiwum ITS znajduje się obecnie 3,2 tys. takich przedmiotów-pamiątek, które należą do byłych więźniów wszystkich narodów okupowanych przez nazistowskie Niemcy

 Procedura zwrotu danego przedmiotu wymaga wejścia na stronę internetową ITS www.its-arolsen.org/pl/, która prowadzona jest w języku polskim.
Cały artykuł tutaj. 

Jakich dokumentów można się spodziewać z Bad Arolsen ?

Nie traćcie nadziei, wszyscy, którzy czekacie na dokumenty z Bad Arolsen. 13 marca 2019 dostałam po 1,5 roku 49 stron na temat wujka i kilkanaście nt. dziadka. Bardzo dobrze wykonali pracę, nie tak jak łódzki IPN. W przypadku więźnia 3 obozów Zygmunta Wiewiórkowskiego otrzymałam 49 stron dokumentów.

Nie jestem w stanie na razie przedstawić i zinterpretować wszystkich. Część muszę przeanalizować dłużej lub poprosić fachowców o interpretację.

Kto chce szukać sam, może skorzystać z linka do archiwum ITS. Tutaj

Pierwszym interesującym dokumentem jest ten, który wyjaśnia, co działo się z Zygmuntem od 2.04.1940 roku. Został wywieziony do Stalagu na Szlezwiku Holsztynie, teraz już wiemy, ze był w "Lager Schlezwig", okręg Nieburg, miejscowość Heemsen. O Zygmuncie Wiewiórkowskim tutaj.

W raporcie In Gefangenschaft... czytamy :" robotnicy przymusowi byli  wykorzystywani do produkcji uzbrojenia. Nie tylko w fabryce prochu Liebenau, ale także w Fabryce Ordnance Leese-Hahnenberg i the Air Main Station (Muna) w Langendamm. Ponadto prawie każda produkcja i gospodarstwo rolnicze posiadało zagranicznych pracowników. Przymusowi robotnicy byli wszechobecni w Nienburgu i we wszystkich okolicznych wioskach"

"Lager Schlezwig", okręg Nieburg, miejscowość Heemsen.

W 1942 roku Zygmunt został zwolniony z obozu. Ten wątek opowieści, dlaczego zwolniono go z obozu jenieckiego uzupełniła córka jego siostry Zosi-Maria Walecka.  Cytuję " Pamiętam z  opowiadań mojej mamy, ze Niemcy nie mogli uruchomić jakichś maszyn w cegielni Stenclów na Tyńcu i pracująca tam koleżanka Zygmunta powiedziała, ze zna specjalistę, ale jest w obozie. Poprosili o dane i zwolnili Zygmunta. Zygmunt wrócił, pewnie pomógł uruchomić te maszyny i znów zaczął działać w organizacji podziemnej. Szczegółów mama nie znała, bo była mała. I wszystko było sekretem". Niektórzy Niemcy pomagali Polakom, w zamian za łapówkę, godzili się ich zatrudniać, aby uchronić przed śmiercią lub praca przymusową w głębi Rzeszy. Przypuszczam, że tak było w tym przypadku.

O cegielni Stencla na Tyńcu tutaj.

W dniu 09.09.1943 roku Zygmunt został aresztowany za działalność konspiracyjną i przynależność do AK.

Zostaje uwięziony, wysłany do KL Auschwitz. 

Bad Arolsen przysłało kartotekę Zygmunta ze zdjęciem

kartoteka z Auschwitz Zygmunta Wiewiórkowskiego

Zygmunt Wiewiórkowski miał numer obozowy 48034 i przebywał w Auschwitz od 9.09.1943  do 27 .04.1944 roku.
Dokument poniżej to karta, która obrazuje, co posiadał w trakcie transportu  z Auschwitz do Buchenwaldu. 1 płaszcz, 2 swetry, 1 parę rękawiczek, 2 pary skarpetek.

Następnie został przewieziony do Buchenwaldu. W Buchenwaldzie został osadzony w dniu 27.04.1944./źródło: http://www.straty.pl/index.php/szukaj-w-bazie/
Z pociągu przewożącego go do Buchenwaldu wyrzucił gryps, który ktoś dostarcza rodzinie. O grypsie opowiedziała mi córka jego starszego brata Jana - Zofia. Wynikało z niego, że ma świadomość, że jedzie po śmierć. Wszak już wie, co spotkało jego brata i szwagra w obozie Mauthausen.

Kolejny przysłany dokument to kartoteka więźnia Buchenwaldu.

Kartoteka więznia Buchenawaldz tego dokumentu dowiedziałam się w jakim czasie był w Auschwitz i kiedy był transportowany do Buchenwaldu

Zawiera podstawowe dane oraz adnotację, ze narodowość polska, wiezień polityczny.

W KL Buchenwald Zygmunt był przerzucany z jednego komanda pracy do drugiego. Z Bad Arolsen otrzymałam dokładne informacje.

13.06.44 został przydzielony do komanda Leipzig, a 26 lipca do komanda Wansleben.

Informacje o obu komandach znalazłam na stronach IPN:
" Jak ustalono, podobóz obozu koncentracyjnego w Buchenwaldzie o nazwie Leipzig-Hasag lub Hasag-Leipzig został utworzony w mieście Leipzig w dniu 8.06.1944 r., początkowo jako obóz kobiecy ze stanem ok. 800 więźniarek, w tym wiele Polek. Liczba ta stale rosła, osiągając najwyższy stan 4600 więźniarek w listopadzie 1944 r. W listopadzie 1944 r. przy podobozie kobiecym powstał podobóz męski w liczbie ok. 150 więźniów, głownie Polaków. Więźniarki i więźniowie byli zatrudniani w firmie Hugo Schneider Aktiongesellschaft w Leipzig. Pod ten podobóz podlegały dodatkowo mniejsze komanda, a mianowicie komando „Markkleeberg” (kobiecie), 4 km od Leipzig, „Schönau” (kobiece), 2 km na zachód od Leipzig oraz „Thekla” (męskie), 2 km na północ od Leipzig. Podobnie jak więźniowie głównego podobozu, więźniowie z tych komand byli zatrudnieni w zakładach zbrojeniowych na terenie Leipzig: Junkers Aktiongesellschaft , ATG Maschinenbau Gesellschaft i Erla -Werke Leipzig-Thekla. Z zeznań przesłuchanych świadków wynika, iż budynki, gdzie umieszczono więźniów w podobozie Leipzig-Hasag były murowane, dwupiętrowe. Na parterze jednego z nich znajdowała się kuchnia, stołówka, gdzie wydawano posiłki, był rewir chorych i administracja. Na piętrach obu budynków były duże sale na około 200 więźniarek i więźniów każda. Prycze były drewniane z kocami. Teren obozu był otoczony płotem z drutu kolczastego pod napięciem. Więźniowie pracowali przy produkcji amunicji na dwie zmiany po 12 godzin z krótką przerwą na posiłek. Nadzór nad pracą od strony fachowej sprawowali niemieccy cywilni majstrowie. Więźniowie pilnowani byli przez strażników i strażniczki z podobozu. Praca była bardzo ciężka, obliczona na wyniszczenie więźniów. Więźniowie byli głodzeni, przez co słabli w pracy, za co wymierzano im kary w postaci brutalnego bicia przez strażników co było powszechnym i codziennym zjawiskiem. Inną formą szykan były wielogodzinne apele niezależnie od warunków atmosferycznych kosztem czasu przeznaczonego na odpoczynek po pracy."
I również na stronach IPN o komandzie Wansleben:" Obóz Wansleben stanowiący filię obozu koncentracyjnego w Buchenwaldzie, powstał w marcu 1944 r. i jako podobóz KL Buchenwald funkcjonował do 11 kwietnia 1945 r., kiedy to go ewakuowano. Znajdował się kilkanaście kilometrów od miejscowości Halle. Był to obóz dla mężczyzn różnych narodowości, w tym większości Polaków, którzy byli podzieleni na dwa komanda. Jedno pracowało w kopali soli, pod ziemią i przy budowie sztolni, drugie zaś pracowało przy rozbudowie i powiększaniu szybów dawnej kopali potasu, celem jej przystosowania do podziemnej produkcji części do samolotów. Część z tych robót została zakończona i więźniowie pracowali bezpośrednio przy ich produkcji. Komendantem podobozu Wansleben był Sturmscharführer SS Hermann Helbig, urodzony 07.06.1902 r. w Mühlberg/Saksonia. Jego zastępca był Oberscharführer SS Rudolf Suschitzky, ur. 19.02.1897 r. w Wiedniu. Jak ustalono obaj już nie żyją. Herman Helbig został skazany na śmierć przez Amerykanów i stracony w roku 1948, natomiast Rudolf Suschitzky zmarł w roku 1962. Nie ustalono danych pozostałych członków składu osobowego straży obozowej. Obóz średnio liczył około 2000 więźniów zakwaterowanych w kilku wieloosobowych barakach otoczonych płotem z drutu kolczastego pod strażą. Praca trwała codziennie na dwie zmiany przez ponad 12 godzin. Więźniowie byli źle odżywiani, panowały fatalne warunki sanitarne. Dochodziło do zabójstw więźniów w obozie. Szczególnie duża liczba ofiar była w czasie ewakuacji obozu w kwietniu 1945"

11 kwietnia 1945, niespełna miesiąc przed niemiecką kapitulacją Amerykanie dotarli do KL Buchenwald w Ettersbergu koło Weimaru (Turyngia). Obóz był gigantyczny, pierwotnie 46-hektarowy. Zygmunt dożył wyzwolenia.

Zygmunt Wiewiórkowski. Opatówek. Historia w sepii.

Autor: Dominika Pawlikowska

Zygmunt Wiewiórkowski to najmłodszy z braci Wiewiórkowskich. Urodził się 2.06.1917 w Opatówku jako ostatni syn Stanisława Wiewiórkowskiego i jego żony Leokadii de domo Sowa.

W chwili aresztowania przez Niemców 9.09.1943 roku miał 26 lat. Pracował jako księgowy w jednej z kaliskich cegielni.

Zygmunt Wiewiórkowski 28.VII.1938 plutonowy

Wojna szaleje już czwarty rok. Matka synów Leokadia, zwana pieszczotliwie Lodzią dostaje co jakiś czas straszliwie wiadomości.

Już 3 września 1939 ktoś przynosi wieści o Janku Wiewiórkowskim (1915-1979). Janek był żołnierzem kampanii wrześniowej 1939 roku. Znalazł się w 34 Eskadrze Rozpoznawczej Armii Poznań, podczas lotu rozpoznawczego, nad kompleksem leśnym w rejonie Brzezin na płd. wschód od Kalisza (30 km od rodzinnego domu) wraz z załogą natknęli się na niemieckie stanowisko przeciwlotniczego działa ckm. Samolot ze strzelcem Janem Wiewiórkowskim na pokładzie otrzymał serię pocisków w płaty i kadłub samolotu i zapalił się. Janek zostaje ciężko ranny i umieszczony w obozie jenieckim. 

Matka nie ma o nim żadnych wieści.

Drugą wiadomością dla szalejących z rozpaczy rodziców jest informacja o śmierci ich kolejnego syna, aresztowanego w kwietnie 1940, mojego dziadka, Mariana Wiewiórkowskiego (1910-1941), na którego w domu czekała kochająca żona Maria i dwie malutkie dziewczynki, Beata i Aleksandra, które nigdy nie poznały swojego ojca.

Do domu dociera już w połowie 1941 roku wiadomość o jego męczeńskiej śmierci, akt zgonu i prochy przysłane z obozu koncentracyjnego Mauthausen Gusen.

Siostra Zygmunta Helena, jedyna córka Leokadii i Stanisława dostaje informację o zamordowaniu jej męża, który wraz z jej starszym bratem Marianem przebywał w obozie koncentracyjnym Mauthausen Gusen. Zygmunt Gadzinowski (1909-1941) zginął zamordowany i zamęczony przez Niemców w Mauthausen 26 października 1941. Na ojca czekało dwoje malutki dzieci: Tereska i Leszek i żona Helena.

Krótko potem zmarła Helena. Serce nie wytrzymało. Teresa i Leszek zostali zupełnymi sierotami. W domu panuje żałoba. Dziećmi opiekuje się babcia Leokadia.

Ojcu Zygmunta, Mariana i Heleny pęka serce. Umiera w 1941 roku. Leokadia zostaje wdową.

9 września 1943 ktoś przynosi matce wiadomość o aresztowaniu Zygmunta Wiewiórkowskiego.

Już wiem, że przynależał do AK.
Zostaje uwięziony, przesłuchiwany, umieszczony w obozie w Oświęcimiu, następnie przewieziony do Buchenwaldu. W Buchenwaldzie zostaje osadzony w dniu 27.03.1944./źródło: http://www.straty.pl/index.php/szukaj-w-bazie/
Z pociągu przewożącego go do Buchenwaldu wyrzuca gryps, który ktoś dostarcza rodzinie. Wynika z niego, że ma świadomość, że jedzie po śmierć. Wszak już wie, co spotkało jego brata i szwagra w obozie Mauthausen.
Jednak cudem udaje mu się przeżyć oba obozy. Wraca do domu. Jednak poszukuje i interesuje się nim służba bezpieczeństwa.

Śmiertelnie chory i wycieńczony chorobami obozowymi wyjeżdża na ziemie zachodnie, do Żar, gdzie poznaje swoją żonę. Jednak stan zdrowie ciągle się pogarsza. Wraca do matki, gdzie pielęgnowany przez nią, umiera w 1948 roku. Osierocił jedyną córkę Bożenę.

W artykule Piętki "Transporty Polaków do KL Auschwitz z Kalisza 2 maja 1941 roku i z Łodzi 14 maja 1942 roku" odnajdujemy informacje o aresztowanych w 1941 na terenie Kalisza. Między innymi o Mieczysławie Kościelniaku, artyście malarzu. Brał udział w kampanii wrześniowej i Działał w Związku Walki Zbrojnej. "Związek Walki Zbrojnej (ZWZ) – Siły Zbrojne w Kraju podczas II wojny światowej, w okresie od 13 listopada 1939 do 14 lutego 1942, a następnie przemianowane na Armię Krajową."
Przypuszczam, że podobnie mogło być w przypadku Zygmunta Wiewiórkowskiego.

INFORMACJE O PRZEŚLADOWANIACH

Źródło: Gedenkstätte Buchenwald
uwięziony
rodzaj uwięzienia	obóz koncentracyjny
miejsce osadzenia	Buchenwald
data osadzenia	1944-04-27
numer	48034

Potwierdzenie pobytu Zygmunta Wiewiórkowskiego w KL Auschwitz.

Kiedyś byłam w Buchenwaldzie. Był to wówczas teren dawnego NRD.

Byłam tłumaczem polskiej grupy młodzieży. Widziałam ten obóz i oglądałam prelekcję  filmu dokumentalnego pokazywanego w sali kinowej na terenie obozu.

Nie miałam wówczas wiedzy, że ktoś mi bliski byl tam więziony.

Jest to dla mnie tym bardziej wstrząsające.

Marian Wiewiórkowski. Uczeń Szkoły Handlowej w Kaliszu. Lata 30-te.

Autor: Dominika Pawlikowska

  To zdjęcie przedstawia klasę Mariana Wiewiórkowskiego  ( ur. 1910 Opatówek, pow. kaliski -1941 KL Mauthausen-Gusen, Austria) w 1926 roku.

Był uczniem Szkoły Handlowej, Po I wojnie światowej i kolejnych reformach oświaty Szkoła Handlowa została przekształcona w Gimnazjum im. Tadeusza Kościuszki, a następnie w II Liceum Ogólnokształcące. 

To zdjęcie znalazłam w rodzinnym archiwum.

Uczniowie Szkoły Handlowej w Kaliszu ok.1926 r.

    Pierwsze, co rzuca się w oczy, to elegancja w ubiorze nauczycieli i uczniów.

W latach 20-30 tych chodzenie do szkoły nie było oczywistością. Wielu ludzi nie było stać na posłanie dzieci do szkół. Olbrzymia ilość dzieci nie kończyła nawet szkoły powszechnej.

Ile wysiłku finansowego rodziców (czesne) i poświęcenia dzieci kosztowało dawniej zdobycie wykształcenia?Wirtualne Muzeum. Historia w sepii. : Mlodzież szkolna Opatówka. Lata trzydzieste. Wiewiórkowscy.

  Po odzyskaniu niepodległości przez II Rzeczpospolitą kluczową sprawą było wprowadzenie obowiązku szkolnego na poziomie szkolnictwa podstawowego, powszechnego.

Programy nauczania podporządkowano potrzebom odradzającej się Polski naznaczonej długim okresem wynaradawiania przez zaborców. Cechą charakterystyczną II Rzeczpospolitej, było ogromne zróżnicowanie poziomu wykształcenia. Spis powszechny z 1921 roku wykazał, że 33 procent ogółu obywateli polskich było analfabetami.

Marian Wiewiórkowski ur. 1910r., uczeń Szkoły Handlowej w Kaliszu ok. 1926 r.
Stoi drugi z lewej w ostatnim rzędzie

          Moi dziadkowie przyszli na świat w II Rzeczypospolitej. Nie trwała długo, bo były to tylko lata 1918–1945.

   Przed odrodzonym państwem stanęły poważne wyzwania. Należało stworzyć polską armię, która mogłaby skutecznie walczyć o kształt granic i stworzyć jeden ośrodek władzy. Palącym problemem była kwestia opuszczenia ziem polskich przez armię niemiecką.

Jacy byli wówczas Polacy i Polska?

   Był to zlepek terenów porozbiorowych poddawany przez studwudziestoletni okres zaborów germanizacji i rusyfikacji. Na obszarze kraju obowiązywało 5 walut, 5 systemów administracji, 3 języki w armii, w sądownictwie obowiązywały 4 kodeksy karne, panował bałagan w bankowości. 

Bardzo ważne było uczynienie z tego zlepka jedności, narodu, wspólnoty. Ważne było wychowanie i edukacja.
Istotna była rola i pozycja nauczyciela. Była to ceniona posada. Wykwalifikowany nauczyciel np. gimnazjum otrzymywał pensję w wysokości równej wynagrodzeniu starszego inspektora Policji Państwowej lub pułkownika Wojska Polskiego. 
Niestety po wojnie w kwestii nauczycieli sporo się zmieniło. Władze komunistyczne powoli zwalczały pewne przyzwyczajenia Polaków. W czasach PRL większymi przywilejami i uposażeniem cieszyła się klasa robotnicza, to spowodowało pauperyzację zawodu nauczyciela, oświata została podporządkowana do celów politycznych, co osłabiło pozycję nauczyciela w społeczeństwie.

Marian Wiewiórkowski, uczeń Szkoły Handlowej
 w Kaliszu ok.1926 r.

W czasach uczniowskich i późniejszych dziadek był członkiem Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół” - najstarszej polskiej organizacji łączącej cele niepodległościowe z działalnością sportową i wychowawczą, obchodzącą  niedawno swoje 130-lecie.

Idea sokola, hasła i praca wychowawczo-sportowa przyciągała szerokie rzesze młodzieży polskiej w okresie międzywojennym, budząc też zainteresowanie mojego dziadka.

W pracy z młodzieżą podkreślano potrzebę pracy nad sobą, łączności i braterstwa, karności, czyli tego wszystkiego, co" wedle pojęć sokolich nazywa się zdrowiem".

    

Nie zaniedbywano też szkolnictwa średniego, ponieważ uznano, że najważniejszą kwestią jest utworzenie matecznika przyszłej elity intelektualnej kraju. Naukę w szkole średniej podzielono na dwa szczeble programowe: pięcioletni o charakterze przygotowawczym oraz pięcioletni tzw. systematyczny. Pierwszy nazwano gimnazjum niższym, drugi gimnazjum wyższym. Tygodniowy wymiar nauki w szkole średniej wynosił ok.32 godzin. Nauczyciele mieli stosować heurezę. I był to chyba jedyny czas w polskiej oświacie, kiedy nie naginano programów nauczania ideologicznie i propagandowo.

Wydatki na oświatę do czasów wielkiego kryzysu ciągle rosły i w 1928 roku wynosiły ponad 15 procent budżetu państwa, co stawiało ją w czołówce krajów europejskich.

Mój dziadek ma na tym zdjęciu około 20 lat

Regulamin ZTG „Sokół” z 1929 r. określił i wprowadził jednolity mundur sokoli w Polsce. Jak widać na zdjęciu składał się on ze spodni wpuszczonych do butów z cholewami, krótkiej szamerowanej kurtki (z możliwością noszenia na jednym ramieniu), amarantowej koszuli oraz czapki rogatywki z piórem sokolim.

Niektórzy członkowie opatowskiego Sokoła posiadają  regulaminowe mundury zarzucone na jedno ramię.

Znalazłam wzruszającą ciekawostkę. 

Zachował się podpis dziadka Mariana, który jako 16 letni chłopak, uczeń Szkoły Handlowej w Kaliszu, złożył wraz z innymi uczniami swój podpis w Polish Declarations of Admiration and Friendship for the United States.

Czym była Polska Deklaracja o Podziwie i Przyjaźni dla Stanów Zjednoczonych /Polish Declarations of Admiration and Friendship for the United States ?
W 1926 roku, z okazji 150 rocznicy niepodległości Stanów Zjednoczonych, na terenie całej Polski przeprowadzono akcję zbierania podpisów do księgi pamiątkowej, która trafiła do biblioteki kongresu USA.
Po kliknięciu pojawiają się nazwiska wszystkich koleżanek i kolegów tego rocznika.
Na samym dole podpisy nauczycieli i dyrektora szkoły Adama Sznajdera.

Polish Declarations of Admiration and Friendship for the United States,
strona 37, Szkoła Handlowa Towarzystwa Nauczycieli Szkol Średnich i Wyższych w Kaliszu

    Marian Wiewiórkowski ( ur. 1910) został urzędnikiem i powołano go na stanowisko naczelnika poczty w Opatówku, ożenił się, miał dwoje dzieci. Jednak w 1940 r. został aresztowany przez gestapo w wieku zaledwie 31 lat. Znalazł się na liście osób, które w okresie międzywojennym bardzo aktywnie działały w licznych organizacjach społecznych i kulturalnych. Dziadek nie powrócił z obozu koncentracyjnego Mauthausen-Gusen, został zamęczony w kamieniołomach.

Posty powiązane:

Biogram Mariana Wiewiórkowskiego (07.08.1910 Opatówek- 06.04.1941 Mauthausen-Gusen), naczelnik poczty w Opatówku, ofiara akcji "inteligencja"

Obóz koncentracyjny Mathausen Gusen. Zapomniane ofiary. Konzentrationslager Gusen I.

Gdy wojna była tuż, tuż...

Księga pamięci Memorial Book for the Dead of the Mauthausen Concentration Camp and its Subcamps. Marian Wiewiórkowski

Zaczęło się w Opatówku. Marianna Semperska i Marian Wiewiórkowski.

Jan Wiewiórkowski żołnierz Armii Poznań. Strzelec 34 Eskadry Rozpoznawczej

Autor: Dominika Pawlikowska

Jestem z Wielkopolski. Można powiedzieć, że to tutaj zaczęła się II wojna światowa. Na małe miasteczko Wieluń o 4.40 Niemcy zrzucili bomby.

Kilka lat temu postanowiłam poznać historię mojej rodziny. Zaczęłam od poszukiwania informacji o moim dziadku Marianie Wiewiórkowskim / biogram tutaj/. To sprawiło, że poznałam kolejne fascynujące historie.

Niedawno poznałam historię młodszego brata mojego dziadka - Jana Wiewiórkowskiego (14.04.1915-1979). Okazało się że bronił kaliskiego nieba. Biogram Jana TUTAJ.

Jan Wiewiórkowski w tańcu z żoną swojego brata Mariana-
Marią Wiewiórkowską.
Krótko przed wybuchem wojny.

Janek jest mi szczególnie bliski, ponieważ najbardziej ze wszystkich braci przypomina mojego dziadka. Byli do siebie bardzo podobni.

Na zdjęciu poniżej Janek krótko przed wybuchem wojny.

Janek był żołnierzem kampanii wrześniowej 1939 roku. Znalazł się w 34 Eskadrze Rozpoznawczej Armii Poznań. Na stanie eskadry znajdował się 1 samolot RWD-8 oraz 10 samolotów PZL.23B Karaś. Link do art. "Karaś w walce"

Armia „Poznań” utworzona została 23 marca 1939 roku w celu obrony Wielkopolski i współdziałania z sąsiednimi armiami („Pomorze” i „Łódź”). Tego dnia, w oparciu o Inspektorat Armii gen.dyw. Tadeusza Kutrzeby i przydzielonych oficerów – wykładowców Wyższej Szkoły Wojennej, zorganizowany został w Warszawie zalążek dowództwa i sztabu armii

Jan Wiewiórkowski był jednym z 6 strzelców pokładowych tej eskadry. Poza nim jako strzelcy służyli jeszcze: kpr. Bernard Czerny, kpr. Stanisław Marczak, kpr. Jan Stengierski, kpr. Stanisław Wawrzak, kpr. Jan Wilkowski.

Dowódcą eskadry był: kpt. obs. Janusz Badowski, oficerem takt. oper. eskadry: por. obs. Stanisław Martyni, oficerem technicznym eskadry: ppor. techn. Ciszewski, szefem mechaników: st. majster wojsk. Antoni Pietkiewicz, szefem admin. eskadry: st. sierż. Antoni Sierpowski.

PZL.23 Karaś

Najważniejszy wojenny epizod z życia Janka odnalazłam w książce Jerzego Pawlaka Polskie eskadry w latach 1918-1939 (Wyd. Komunikacji i Łączności, 1989)
Już 3 września 1939 roku kapral Jan Wiewiórkowski został ciężko ranny.

Razem z por. Sławomirskim, kpr. pil. Orlikowskim wykonywał lot z lotniska w Gulczewie rozpoznawczy w rejonie Gostyń-Kalisz-Krotoszyn.

Ten lot poprzedzony był lotem porucznika Grekowicza-Grochowskiego, pchor.pil. Sobczaka i kpr.strz. Stengierskiego. Podczas ataku na zaobserwowane niemieckie kolumny wojsk samolot został uszkodzony i musiał lądować przymusowo. Podczas lądowania zginął obserwator pokładowy, a pozostała załoga została bardzo ciężko ranna. 

Jan Wiewiórkowski miał wiedzę o przebiegu tego lotu.

O tym jak wyglądał lot Jana z załogą wiemy z relacji por. Sławomirskiego.

Porucznik Sławomirski opisywał, że lot odbywał się na wysokości 3500 metrów. Będąc cały czas pod ostrzałem niemieckiej artylerii przeciwlotniczej osiągnęli rejon Milicza.

Wracając z misji dostrzegli kolumnę samochodową. Obniżyli lot, aby ostrzelać ja pociskami zapalającymi. Ostrzelanie kolumny niemieckiej podczas niskiego lotu koszącego spowodowało poważne straty i panikę w siłach wroga.

Jednak podczas dalszego lotu, nad kompleksem leśnym w rejonie Brzezin na płd. wschód od Kalisza natknęli się na niemieckie stanowisko przeciwlotniczego działa ckm. Samolot ze strzelcem Janem Wiewiórkowskim na pokładzie otrzymał serię pocisków w płaty i kadłub samolotu i zapalił się.

Dalej relacja por. Sławomirskiego z książki Jerzego Pawlaka Polskie eskadry w latach 1918-1939 (Wyd. Komunikacji i Łączności, 1989):

"(...) Nie mogliśmy wyciągnąć w górę by wyskoczyć ze spadochronem, gdyż skupilibyśmy na sobie cały ogień niemieckiej OPL; nie mogliśmy lecieć dalej na małej wysokości, bo w każdej chwili groziła eksplozja zbiorników paliwa na skutek rozprzestrzenienia się pożaru samolotu. Trzeba było więc lądować "na wprost", na las. Przed nami pojawiła się wąska podmokła polana, na której dzięki wysokim umiejętnościom pilotażowym kpr. Orlikowskiego wylądowaliśmy, niestety z kapotażem (wypadek lotniczy, polegający na przewróceniu się samolotu przez nos na plecy, kołami podwozia do góry-przyp. autorki) płonącego "Karasia" w połowie dobiegu.

Przy kapotażu wyrzuciło Orlikowskiego i mnie z maszyny. Straciłem przytomność. Po jej odzyskaniu zobaczyłem jakiegoś cywila, udzielającego mi pierwszej pomocy, który pokazał mi leżącego, nieprzytomnego i i poparzonego kpr. Orlikowskiego.

Wspólnie ocuciliśmy go i ugasili tlący się na nim kombinezon. Cywil ten, obserwujący nasze lądowanie, powiedział mi, że kilkadziesiąt metrów od miejsca naszej kraksy wypadł z samolotu jakiś worek. Tym "workiem" okazał się strzelec samolotowy kapral Jan Wiewiórkowski najbardziej narażony na dym i płomienie. Na skutek tego wyskoczył z samolotu przed pierwszym dotknięciem kołami ziemi. Doznał kontuzji kręgosłupa, połamania żeber, tracąc przytomność z chwilą upadku na pomokła łąkę.ale żył jeszcze.."

To zdarzenie miało miejsce blisko domu rodzinnego Jana w Opatówku. W domu czekała matka, niespokojna o losy syna. Są wspomnienia w rodzinie, że prawdopodobnie od okolicznych mieszkańców Leokadia dowiedziała się, że syn został ciężko ranny.
Cała załoga została wzięta do niewoli i umieszczona w obozie jenieckim w Łambinowicach, gdzie przebywał do 1943 roku.
Obóz jeniecki w Łambinowicach / po niem.Lamsdorf to też miejsce trochę zapomniane w świadomości narodowej. Jeden z największych w Europie obozów jenieckich Wehrmachtu w czasie II wojny światowej.

Był to tak zwany Stalag (Stammlager für kriegsgefangene Mannschaften und Unteroffiziere) – dla podoficerów i szeregowych. 

Łambinowice. Lambsdorf. Obóz jeniecki. Jan Wiewiórkowski stoi czwarty z prawej.

W 1944 roku trafiło tutaj ok 6 tyś. powstańców warszawskich (m.in. rotmistrz Witold Pilecki)

Wobec żołnierzy pochodzących z krajów Europy Zachodniej i Stanów Zjednoczonych stosowano zapisy konwencji genewskiej z 1929 r., dzięki czemu mieli oni względnie dobre warunki życia. 

Nieludzko Niemcy traktowali  jeńców radzieckich. Z tą samą sytuacją spotkałam się w innych obozach. Poniekąd można to tłumaczyć faktem, że ZSRR nie podpisał konwencji genewskiej z 27 lipca 1929 roku „O traktowaniu jeńców wojennych”, co stanowiło koronny argument stosowany przez Niemców dla usprawiedliwienia niehumanitarnego traktowania radzieckich jeńców. To nie jest jednak pełne uzasadnienie, Hitler planował wyniszczenie Słowian, a zdobyte przez Wehrmacht terytoria ZSRR miały w ciągu 25 lat zostać „oczyszczone” i skolonizowane. Hitler założył wojnę eksterminacyjną upatrując w ideologii komunistycznej ogromne zagrożenie ze strony Sowietów. Niemieckim żołnierzom mówiono, że karmienie jeńców jest równoznaczne odbieraniem pożywienia niemieckim dzieciom.
 Za Wikipedia: Ostatecznie „kropkę nad i” postawił sam Stalin, który w transmitowanym przez radio przemówieniu z okazji 24. rocznicy rewolucji październikowej (7 listopada 1941) oświadczył: „nie ma sowieckich jeńców wojennych, są tylko zdrajcy". Byłych jeńców z reguły czekał wyrok w trybie administracyjnym z artykułu 58 §1-b sowieckiego kodeksu karnego (w czasie wojny kara śmierci, według obowiązującej praktyki zamieniany najczęściej na 10 lat obozu pracy i 5 lat pozbawienia praw publicznych)

Do 1945 r. do obozu trafiło ich ok. 200 tysięcy, z czego z powodu zimna, głodu i chorób zmarło ok. 40 tysięcy. Podczas gdy Brytyjczycy przebywali w murowanych barakach, to jeńcy ze Wschodu często nocowali pod gołym niebem. 

To jest prawdopodobnie stalag VIII B.

Może ktoś będzie potrafił coś więcej powiedzieć na temat tego zdjęcia.

 

Jan powrócił do Opatówka, gdzie podjął pracę w Zarządzie Gminy, jako pracownik umysłowy. W 1946r. był pracownikiem Centrali Ogrodniczej w Kaliszu. W 1947 r. został powołany do organizacji Państwowego Domu Towarowego w Kaliszu jako dyrektor ds.handlowych. Od 1952 pełnił funkcje kierownicze w Państwowej Spółdzielni Spożywców, Gminnej Spółdzielni Samopomoc Chłopska i innych placówkach handlowych.

W 1974 r. ze względu na pogarszający się stan zdrowia odszedł na rentę inwalidzką.

Zmarł w  1979 i został pochowany na cmentarzu w Opatówku wraz ze swoimi braćmi: Marianem Wiewiórkowskim zamordowanym przez Niemców w Mauthausen Gusen w 1941r., bratem Zygmuntem, zamęczonym w Ąuschwitz, siostrą Heleną i jej mężem Zygmuntem Gadzinowskim zamordowanym w Mauthausen Gusen w 1941r. oraz ze swoimi rodzicami: Stanisławem i Leokadią Wiewiórkowskimi.

O historii 34 Eskadry Rozpoznawczej. Link tutaj.

Relacja i życiorys POR. Juliana Sławomirskiego TUTAJ.

Posty powiązane:

Listy proskrypcyjne dla okręgu Kalisza. Opatówek. Aresztowania 1940

Powrót do strony głównej:

www.historiawsepii.blogspot.com