Postanowienia aktywu gminnego w Opatówku z okazji II Światowego Kongresu Obrońców Pokoju 16.11.1950

111II Światowy Kongres Obrońców Pokoju, 1950. "Podpisy pod Sztokholmskim Apelem Pokoju, ogłoszonym w roku 1950, zbierano również podczas Kiermaszu Książki w Al. Ujazdowskich" - zdjęcie (skan) pochodzi z tygodnika Stolica nr 23 (2046) 07.06.1987. Kongres w często formułowanej ocenie był propagandową imprezą radzieckich i polskich komunistów,

skierowaną przeciw amerykańskiemu imperializmowi. Za: fotopolska.eu

Protokół 

z odbytego posiedzenia, aktywu gminy, sołtysów, sekretarzy ZSCH, przedstawicieli partii politycznych i organizacji społecznych, sekretarzy P.O.P. oraz miejscowego społeczeństwa. 16.11.1950 r.

Na zebraniu obecni:

• Sekretarz Prezydium- Popiołek Antoni
• I Sekretarz K.G.PZPR - Łyszczak Marian 
• II Sekretarz K.G.PZPR - Cyrul Stefan
• Przewodniczący ZSL* - Banasiak Stefan
• Sekretarz G.ZM.ZSCH. - Zawadzki Zdzisław

sołtysi gromad

• Wojtysiak Wincenty - Cienia Folw.
• Sztandera Michał - Cienia II
• Krzywik Jan - Opatówek
• Knop Stefan -  Porwity
• Wilner Jan  - Tłokinia Mała
• Kiermasz Józef - Tłokinia Nowa
• Dymny Józef - Tłokinia Wielka
• Gołębiowski Józef - Trojanów
• Jach Józef -  Zduny
• Stobienia Jan - Szulec

inni przedstawiciele:

• Dziubiński Feliks - członek Gminnej  Rady Narodowej
• Karolewska Izabela - członek Gminnej  Rady Narodowej
• Kocemba Stanisław - członek Gminnej  Rady Narodowej
• Sztandera Józef - sekretarz POP PZPR 
• Lech Jan - sekretarz POP PZPR 
• Melka Stefan - członek Gminnej  Rady Narodowej
• Augustyniak Wiesław - przedstawiciel zakładów pracy
• Piotrowska Jadwiga -  przedstawiciel zakładów pracy
• Kuś Jan - sekretarz PZPR
• Krygier Bronisław- przedstawiciel WZPD
• I wielu innych członków związków zawodowych.

Zebranie zagaił Ob. Popiołek Antoni witający wszystkich przybyłych na zebranie, poprosił do Prezydium, przedstawiciela Komitetu Powiatowego PZPR, w Kaliszu, towarzysza Cyrula,  II Sekretarza K.G.PZPR, Przewodniczącego ZSL Banasiaka Stefana, Kawalę Tadeusza - kierownika Gminnej Spółdzielni Samopomoc Chłopska w Opatówku, Krygiera Bronisława przedst. WZPD Nr. 4 w Opatówku.

Z kolei udzielił głosu tow. Dudlejowi Ryszardowi, który w krótkich słowach, objaśnił zebranym, że w dniu dzisiejszym po raz 2-gi ojczyzna nasza gości w swej stolicy ludzi całego świata, którzy pragną utrwalenia pokoju światowego i mimo wrogiej polityki anglo-amerykańskiej walczą nieustannie o pokój światowy. (Chodziło tu o  II Światowy Kongres Obrońców Pokoju 16 listopada 1950). Dlatego też, aby uczcić ten moment ważny w dziejach historii, musimy dokonać jakiego czynu, a przecież jeżeli chodzi o rolnictwo to do chwili obecnej nie wykazało jeszcze żadnych realnych zobowiązań, co jest jasnym dowodem załamania się akcji skupu zbóż. Reasumując, zaapelował do wszystkich zebranych, całego aktywu gminnego, w skład którego wchodzą czynniki partyjne, organizacje społeczne, zakłady pracy, sołtysi ZSCH i trojki gromadzkie z całym poświeceniem dołożyli tyle starań, by na zakończenie Kongresu plan akcji skupu zbóż został wykonany. Rolnicy masowo winni podejmować zobowiązania wykonania planu przedterminowo jeszcze planowego skupu zbóż (kontyngenty), oraz na masówkach gromadzkich, które odbędą się w dniu 19.11.1950 roku we wszystkich zebraniach, uchwalić rezolucje i wysłać na ręce Prezydium Kongresu Obrońców Pokoju, obradującego w Warszawie, w dniach od 16-21 listopada rb. 

Ob. Dziubiński Feliks, w krótkich słowach, nakreślił stanowisko Rządu Brytyjskiego, które nie dopuściło do odbycia Kongresu w swym kraju, na zakończenie wzniósł okrzyk na cześć Pierwszego Bojownika o światowy pokój Generalisimussa Józefa Stalina, okrzyk ten podchwycili zebrani burzliwymi oklaskami. Ob. Dodlej oznajmił również zebranym, ze miasto Kalisz jest najstarszym miastem w Polsce i dlatego tez przybyli goście zwiedzą Kalisz i cały powiat kaliski, dlatego tez zaapelował do zebranych, by osiedla na wsi były odświętnie przybrane, by powiat kaliski nie potrzebował się wstydzić  za swych Obywateli.  Na zakończenie Ob. Popiołek Antoni omówił jeszcze sprawy zebrań gromadzkich, które odbędą się w dniu 19.11.1950 w gromadach, polecił sołtysom dopilnowania organizacji tych,  przysłania w terminie wyznaczonym podwód po prelegentów, również uczynił ich odpowiedzialnymi za frekwencje na zebraniach. Na tym protokół zakończono, odczytana i podpisano.

nieobecni sołtysi i inni:

Pogorzelec Stanisław, Borów
Kobyłka J., Tłokinia Mała 
Kliber Józef, Szałe 
Nawrocki Franciszek, Tłokinia Kościelna. 
Jaśkiewicz Jan, Kierownik szkoły
Kostowska Stefania,  Liga Kobiet**. 
Wywijas Kazimierz, G.R.N.
Zimny Józef - ZSCH  (Związek Samopomocy Chłopskiej)
Maciołek Wacław, ZMP 
Kawala Tadeusz G.S.S.Ch 
Miluśki Zygmunt
Brodziak Halina

Na podstawie :

APK, Akta Gminy Opatówek, Zebrania i Urzędowania ciał samorządowych, 1950.

*Zjednoczone Stronnictwo Ludowe (ZSL) – partia polityczna w Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej, powstała 27 listopada 1949 z przymusowego połączenia prokomunistycznego „lubelskiego” Stronnictwa Ludowego z resztkami rozbitego przez Ministerstwo Bezpieczeństwa Publicznego (podporządkowanego Polskiej Partii Robotniczej) „mikołajczykowskiego” Polskiego Stronnictwa Ludowego. Partia satelicka wobec Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej

**Liga Kobiet - do 1949 funkcjonująca pod nazwą Społeczno-Obywatelska Liga Kobiet, była organizacją powołaną po 1945 r. w okręgu łódzkim i gdańskim. Jej działalność wytyczana była przez władze partyjno-rządowe. W początkowych latach zarówno gdańska, jak i łódzka organizacja charakteryzowały się podobną aktywnością i zasięgiem oddziaływania na lokalne środowiska kobiece. Po 1949, już pod nazwą Ligi Kobiet, większą popularnością wśród kobiet i akceptacją społeczną cieszył się oddział łódzki. Spowodowane było to możliwościami budowania wpływów organizacji wśród łódzkich robotnic. 

Na podst.: MAŁGORZATA DAJNOWICZ https://orcid.org/0000-0001-6124-9983 Uniwersytet w Białymstoku Liga Kobiet w latach 1945–1981 (na przykładzie kierunków aktywności organizacji okręgów gdańskiego i łódzkiego

POST POWIĄZANY:

Elity władzy komunistycznej w Opatówku. 7 marca 1945. Cz.1.

"Elity" władzy komunistycznej w Opatówku. 7 marca 1945. Cz.1.

 autor: Dominika Pawlikowska

    Stalin żywił głęboką niechęć do Polski, sięgającą jeszcze wojny polsko-bolszewickiej w 1920 roku, w której poniósł porażkę. Ponadto, ideologia komunistyczna zakładała walkę z "burżuazyjną" inteligencją i elitami, które były postrzegane jako wrogie klasowo. Polska inteligencja, z jej tradycjami patriotycznymi i często antykomunistycznymi, idealnie wpisywała się w ten obraz wroga. Inteligencja była szczególnym celem ze względu na jej potencjalny wpływ na naród i jej rolę w podtrzymywaniu polskiej tożsamości narodowej.

   Po wojnie wielu przedstawicieli przedwojennej inteligencji było prześladowanych, aresztowanych, więzionych, a nawet mordowanych przez komunistyczny aparat bezpieczeństwa. Inwigilacja była powszechna, a wszelkie przejawy niezależności myśli i działania były tłumione.  Inteligencja była zmuszana do podporządkowania się doktrynie marksistowsko-leninowskiej.

   Reżim komunistyczny promował awans społeczny osób pochodzenia robotniczego i chłopskiego do warstwy inteligencji. Miało to na celu stworzenie nowej elity intelektualnej, lojalnej wobec władzy. 

  Do rad narodowych w Polsce w 1945 roku wybierano przede wszystkim osoby lojalne wobec komunistycznej władzy i aktywnie uczestniczące w jej umacnianiu. Choć formalnie w skład rad wchodzili przedstawiciele różnych środowisk, ich wybór był silnie kontrolowany przez PPR i PKWN, a później Rząd Tymczasowy, z pominięciem realnej woli społeczeństwa. Był to element budowania systemu władzy opartego na dominacji komunistów i ich sowieckich protektorów. Realny wpływ społeczeństwa na wybór radnych był minimalny. Wybory nie były wolne, a atmosfera strachu i represji ograniczała możliwość wyrażania niezależnych opinii.  Osoby o poglądach niepodległościowych, związane z przedwojennymi partiami opozycyjnymi (z wyjątkiem tych, które zgodziły się na współpracę), były marginalizowane lub wprost eliminowane z procesu wyborczego.

Pierwsza władza Opatówka. 1945.

W dniu 7 marca 1945 roku w Opatówku, powiatu kaliskiego, odbyło się drugie zebranie Delegatów do Rady Gminnej Narodowej w sprawie wyborów Zarządu Gminy  i Delegata do Rady Powiatowej w Kaliszu. Na ogólną ilość członków Rady 50, przybyło 30.

Rada narodowa była podstawowym organem samorządu w PRL wzorowanym na sowieckich radach. Zgodnie z Konstytucją z 1952 roku w pierwotnym brzmieniu były wybieralnymi na 3 lata organami w gminach, miastach, dzielnicach większych miast, powiatach i województwach. Rady narodowe poszczególnych szczebli wybierały swoje prezydia i były zależne od rad wyższego szczebla. Stanowiły fasadowy twór mający stwarzać pozory demokracji. W rzeczywistości ich zadaniem było realizowanie polityki rządu, która była całkowicie zależna od PZPR. Do zadań RN należało: uchwalanie terenowych planów i budżetów gospodarczych, kontrola uchwał Rad niższego szczebla, utrzymanie porządku publicznego, współdziałanie w umacnianiu obronności i bezpieczeństwa państwa. Nad wszystkim w Opatówku czuwał radziecki komisarz, bez którego nie zapadała żadna decyzja, podejmował decyzje osobowe i inwentaryzował cały majątek każdej firmy w Opatówku (część wysyłając do ZSRR), o tym tutaj: Wirtualne Muzeum. Historia w sepii. : Inwentaryzacja powojenna młyna poniemieckiego w Opatówku, własność: Johan Spiess

7 marca 1945 przewodniczący Rady, tymczasowy komisaryczny wójt gminy Opatówek Feliks Dziubiński (ur. 19.11.1885 w Brzezinach) zam. Poniatowskiego 7, wybrany na podstawie nominacji Starosty Powiatowego w Kaliszu dn. 1 lutego 1945, zatwierdzonej przez wojennego komendanta na powiat kaliski Mitina,  otworzył posiedzenie z następującym porządkiem obrad:

1) Wybór Zarządu Gminy

2) Wybór Delegata do Rady Powiatowej. Wybór Zarządu odbył się tajnie ( kartkami). Wydaje się, że najważniejszym kryterium było brak jakiegokolwiek wykształcenia, poza elementarnym ( 4 klasy szkoły powszechnej) oraz wiadomy światopogląd.  Komuniści a inteligenci - TEKSTY - Przystanek Historia.

Wybrano na wójta Gawła Franciszka lat 49 Polaka - rolnika ze wsi Szulec, wyksztalcenie elementarne (18 głosami). Na Podwójciego Chołysa Jana lat 51 - Polaka - Rolnika wsi Tłokinia Mała, wykształcenie elementarne (16 glosami). Na członków Zarządu: 

Raszewskiego Józefa lat 41 Polaka - rolnika - ze wsi Tłokinia Nowa, wyksztalcenie 4 kl. gimnazjum, kursy dokształcające w Liskowie, od 1940 - 45 r. pracował w majątku ziemskim w Winiarach jako inspektor (19 glosami),
Witczaka Stanisława lat 53 - Polaka, rolnika ze wsi Cienia I, wykształcenie elementarne (17 glosami),
Dziubińskiego Feliksa lat 59 - Polaka - mistrza szewskiego z Opatówka, wyksztalcenie elementarne (15 głosami).

Do Rady Powiatowej w Kaliszu wybrano: Trzęsowskiego Stanisława lat 61 Polaka - rolnika ze wsi Tłokinia Wielka, wyksztalcenie elementarne (25 głosami)

Jednocześnie zawiadomiono Delegata do Rady Powiatowej, ze zebranie zostało wyznaczone na dzień 10 marca 1945 roku na godz. 11 w gmachu starostwa Powiatowego w Kaliszu.

Przewodniczący: Feliks Dziubiński

W dniu 7 marca 1945 roku we wsi Opatówek odbyło się zebranie delegatów Rady Gminnej Narodowej w sprawie ukonstytuowania się Rady. Na ogólną liczbę członków Rady 26 przybyło 26, a mianowicie:
reprezentantów gromad -16
od Stronnictw Politycznych -5
od Kółek Rolniczych - 1
od Kół Gospodyń Wiejskich -0
od Kół Młodzieży- 2
od organizacji zawodowych - 1
od Straży Pożarnych - 1

Zebranie zagaił pełniący obowiązki wójta Dziubiński Feliks.

Na przewodniczącego zebrania powołano Feliksa Dziubińskiego.

Na protokolanta Stanisława Glapę, sekretarza gminy. W głosowaniu jawnym zwykłą większością głosów zostali wybrani:

 

Na przewodniczącego Rady obywatel Feliks Dziubiński, lat 59, Polak, Opatówek.

Na wiceprzewodniczącego obywatel Stanisław Trzęsowski, lat 61, bezpartyjny, Polak, Tłokinia Wielka.

Na członków prezydium: obywatel Marian Łyszczak, lat 33, robotnik, Polak, Opatówek; Stanisław Salamon, lat 41, bezpartyjny, przed wojną należał do Związku Rezerwistów i Związku Strzeleckiego, Polak, do wojny pracował w Fabrycy Pluszu i Aksamitu w Kaliszu, w czasie II wojny w młynie motorowym w Opatówku, zam. Opatówek i obywatel Jan Mikołajczyk lat 41, Polak, Opatówek.

Następnie prezydium rady dokooptowało na członków rady (i tu pojawiają się dwa nazwiska przedstawicieli inteligencji)

-od inteligencji Stanisław Glapa, lat 34, Polak, Opatówek.

-od nauczycieli Emilia Tatarczanowa, ur. 16.02.1896 w Tarnopolu, lat 49, ukończone Seminarium Nauczycielskie w Krzemieńcu, przed wojną należała do Stronnictwa Ludowego i "Wici", teraz PPR, Polka, Opatówek.

-od spółdzielni Stefan Karolak, lat 37, Polak, Opatówek.

-od społeczeństwa Feliks Dziubiński, lat 59, Polak, Opatówek.

Delegaci od stronnictw politycznych:

Od Polskiej Partii Robotniczej: Marian Łyszczak, lat 33, Polak, robotnik, Opatówek, wykształcenie elementarne; Józef Szymczak, lat 57, Polak, cieśla/stolarz w majątku Opatówek, wykształcenie elementarne.

Od Stronnictwa Ludowego: Antoni Szymczak, lat 65, Polak, cieśla, Tłokinia wielka, wykształcenie elementarne, Wincenty Stobienia, lat 34, Polak, rolnik, Szulec, wykształcenie powszechne.

Od Polskiej Partii Socjalistycznej: Mieczysław Kuczak, lat 55, Polak, robotnik rolny, Opatówek, wykształcenie elementarne.

Delegat od Kółek Rolniczych: Jan Antoniak, lat 41, Polak, robotnik rolny, Opatówek, wykształcenie elementarne.

Delegat Związku Walki Młodych: Stanisław Kocemba, lat 32, Polak, przed wojną jako tokarz w firmie "Ritter" w Opatówku, zam. Opatówek, wykształcenie powszechne.

Delegat od Związku Młodej Wsi: Wiktor Wdowczyk lat 26, Polak, do 1939 rolnik, od 1945 milicjant, Tłokinia Mała, wykształcenie powszechne.

Delegat Straży Pożarnych: Kazimierz Kowalkiewicz, lat 40, Polak, ukończył Seminarium Nauczycielskie w 1928, od 1 maja 45 w PPR, nauczyciel w Kuczowoli, zam. Opatówek, wykształcenie średnie.

Delegat organizacji zawodowych: Piotr Stolarczyk, lat 43, Polak, do wojny robotnik w cegielni w Opatówku, w czasie wojny zakłady wojskowe, zam. Opatówek, wykształcenie elementarne.

Posty powiązane:

Wybór sołtysów w gminie Opatówek

Inwentaryzacja powojenna młyna poniemieckiego w Opatówku, własność: Johan Spiess

Postanowienia aktywu gminnego w Opatówku z okazji II Światowego Kongresu Obrońców Pokoju 16.11.1950

Na podst. APK, Akta gminy Opatówek, Sprawy osobowe członków organów gminy, 1945-49

"Elity" władzy komunistycznej w Opatówku.  7 marca 1945.
APK, Akta Gminy Opatówek, Sygn. 11/45/0

Żydzi w Opatówku.

Zdjęcie ściągnęłam przed laty z jakiegoś portalu zakupowego, podpisane jako "Żydzi kaliscy"

Codziennie przemierzałam ulice Opatówka, a jednak wiedziałam o nim tak niewiele. Nad miejscowością unosiła się mgła przemilczeń i tajemnic. Przez długie lata czuwał nad tym system komunistyczny oraz jego aparat represji — Milicja Obywatelska, Urząd Bezpieczeństwa, a później Służba Bezpieczeństwa — strzegąc nie tylko tak zwanego „porządku publicznego”, lecz także pamięci o przeszłości. O dawnych czasach mówić nie było wolno.

Z okien naszego mieszkania przy Placu Wolności patrzyłam codziennie na pierzeję rynku po drugiej stronie ulicy, nie wiedząc nic o ludziach, którzy jeszcze dwadzieścia lat wcześniej tam żyli, pracowali i tworzyli historię tego miejsca. Kiedyś nie można było o nich mówić, a później zabrakło już tych, którzy mogliby opowiadać.

Babcia rzadko wracała do rodzinnych dziejów. W naszej rodzinie było już dość śmierci, cierpienia i strat. Żyła w nieustannym lęku przed komunistami. Widziała bowiem, jak traktowano przedwojennych polskich patriotów — ludzi wiernych swoim wartościom, za których przywiązanie do ojczyzny przyszło im zapłacić wysoką cenę.

 Odkrywam powoli tajemnice miasteczka, historię rodzin, które je zamieszkiwały. Bo historia Polski, to historia rodzin. Najpierw dotarłam do nazwisk Żydów zamieszkujących kamienicę moich pradziadków Szalińskich, a właściwie poprzednich właścicieli - Kościańskich oraz Niemca Hermanna Feichta ( część kamienicy należała do niego), bo wpis jest z 1931 roku. Są to: 

Icek Lubelski

Icek Lubelski, APK, Księga ludności stałej, rejestry mieszkańców

Frajda Jachimowicz

Sura Wol

kupcowa

Sura Wol ur. 1841 Kalisz z d. Kujawska, c. Abrama, wyzn. mojżeszowe, wdowa, kupcowa, przybyła z Wielunia, z dziećmi: Chenoch ur. 1870 w Kaliszu, Hipolit ur. 1871 w Kaliszu,

Adler?

Kołtun (Kolton) Nachan

Kołtun mieszkał na Zawodziu u Śnieguli i handlował zbożem. Źródło: Wspomnienia Stefana Melki "Moje wspomnienia"

Abraham Feigen  ur. 1877 w Opatówku, kupiec, getto w Koźminku, zamordowany.

-Herszlik Fajgen ur. 1852 Złoczew, s. Arona i Łaji z d. Brat, wyzn. mojżeszowe, wyrobnik i Estera Bajla Z d. Zajdberg I voto Czarnożył , c. Markusa i Cywji z d. Proch 1841-1918 Kalisz, z dziećmi:
-Abram Fajgen/Feigin ur. 1874 Kalisz, handlarz i Frimeta Feigin z d. Lewite ur. 1868 Poddembice

Ajzner / Eizner Ajzner handlował drewnem i miał sklep spożywczy; jego młodszy syn Daniel (tu jakaś nieścicłość) chodził ze mną do szkoły, a starszy został adwokatem i wyjechał do Warszawy. Źródło: Wspomnienia Stefana Melki "Moje wspomnienia".

-Aron /Aharon Ajzner ur. 1877 w Błaszkach, wyzn. mojżeszowe, handlarz z drugą żoną Blimą z domu Fajgen ur. 1895 w Opatówku, dzieci Arona z I małżeństwa z Esterą /Ester z d. Sieradzka:
-Dawid Mordke Ajzner/Ejzner ur. 1902 w Opatówku,
-Kalman Ajzner ur. 1905 w Opatówku,
-Sara 1909

-Salek Yehoshua ur. ? (nie ma go w księdze ludności- na stronie Yad Vashem Salek Yehoshua Eizner (yadvashem.org)

Salek Yehoshua Eizner

print screen ze strony Yad Vashem

oraz dzieci Arona i Blimy:
-Chaim ur. 1919 w Kaliszu i
-Izrael Szyja ur. 1916 w Opatówku.

Rodzina Ajzner/Ejzner, APK, Księga ludności stałej, rejestry mieszkańców

Pinczewscy

Źródło: Wspomnienia Stefana Melki "Moje wspomnienia"

Największą rolę w życiu Opatówka odegrała jednak żydowska rodzina Pinczewskich. Trzeba pamiętać, że był to okres wielkiego bezrobocia, a stopniowo rozwijająca się fabryczka lalek dawała ludziom zatrudnienie. Pinczewscy najpierw mieszkali w oficynie pałacowej i rozpoczęli produkcję w piwnicach tego budynku. Gdy się wzbogacili wybudowali główny gmach fabryki przy ulicy Łódzkiej. W Fabryce Lalek i Zabawek Drewnianych, w zależności od koniunktury, pracowało od 60 do 80 ludzi.

W samym tylko domu nr 61 zamieszkiwali:

-Hersz Pinczewski 1855-1924 Lutomiersk, s. Jakóba i Fajgi z d. Tyger, wyzn. mojżeszowe, sklepikarz, i Ruchla z d. Goldberg ur. 1855 Piotrków, c. Fajwela i Chany z d. Rychterman z córką:

-Brana Pinczewska ur. 1892 Konstantynów,

-Marjem Pinczewska ur. 1892 Opatówek, c. Abrama i Chany Sury z d. Fride, wyzn. mojżeszowe, przy matce,

-Fiszel Pinczewski ur. 1895 Opatówek, c. Abrama i Chany Sury z d. Fride, wyzn. mojżeszowe, przy matce,

-Natan(Nikodem) Pinczewski ur. 1899 Opatówek, c. Abrama i Chany Sury z d. Fride, wyzn. mojżeszowe, przy matce,

-Eugenia Pinczewska ur. 1906 Opatówek, c. Feliksa i Ryfki z d. Pinczewska, przy rodzicach

-Jan Pinczewski ur. 1919 Kalisz, s. Feliksa i Ryfki z d. Pinczewska, przy rodzicach,

-Beniamin Pulwermacher ur. 1868 Opatówek, s. Chaima i Berty z d. Zaks wyzn. mojżeszowe, sklepikarz,

Herz Pulwermacher ur. 1874 Opatówek, s. Chaima i Berty z d. Zaks wyzn. mojżeszowe, sklepikarz,

-Chana Sura Pinczewska z d. Fide, ur. 1862 Parzęczew, c. Izraela i Dwojry z d. Denkelman, wyzn. mojżeszowe, wdowa, sklepikarka

Pinczewscy, Opatówek

Liba Brauner z d. Pinczewska ur. 1890 Opatówek, c. Abbrama Chany Sury z d. Freide, wyzn. mojżeszowe i mąż Hersz Lajb Brauner ur. 1894 w Łodzi, s. Jakóba i Ruchli z Tennenbaum i dziecko: Mira Brauner ur. 1919 w Łodzi

W księgach ludności znalazłam też rodzinę Berlińskich. Przeprowadzili się do Opatówka z Blaszek. Mieszkali pod numerem 34. Duża rodzina, przy nazwiskach mężczyzn w rubryce zawód wpisano: handlujący lub kupiec.

Rodzina Berlińskich, APK, Księga ludności stałej, rejestry mieszkańców

W księdze ludności znalazłam też szklarza Line/Bine? Czarnożyła oraz wielu członków rodziny Czarnożył. Ślad urywa się w łódzkim getcie; Mojsze Czarnozyl (yadvashem.org)

Czarnożył, APK, Księga ludności stałej, rejestry mieszkańców

Dom nr 18

-Line Czarnożył ur. 1869 Kalisz, s. Jakuba i Estery z d. Walli, wyzn. mojżeszowe, kawaler, szklarz,

-Hersz Sender Czarnożył ur. 1863 w Kaliszu, s. Jakuba i Baili z d. Zandberg, wyzn. mojżeszowe, handlujący i Liba z d. Ways/Weis? 1866-1921, c. Mojżesza i Cypry z d. Kołtun, z dziećmi: Samuel Mordke ur. 1877, Cypra ur. 1889, Cywija ur. 1892, Chaja Jetta ur. 1893, Ryfka Ruchla ur. 1898, Mojżesz ur. 1900, Szulem ur. 1903 oraz II żona Hersza - Brana z d. Kae, I voto Messer ur. 1877 w Uniejowie.

Czarnożył, APK, Księga ludności stałej, rejestry mieszkańców

Rodzina Szlamiaków

Najwięcej osób o nazwisku Szlamiak mieszkało w domu nr 94

-Chaim Szlamiak ur. 1851 Iwanowice, wyzn. mojżeszowe, kupiec, wdowiec, z dziećmi: 

-Małka Szlamiak ur. 1886 Iwanowice, c. Chaima i Cyrli z d. Donajl, panna,

-Łaja Szlamiak ur. 1890 Opatówek, c. Chaima i Cyrli z d. Donajl, panna,

-Haja/Chaja Szlamiak, ur. 1898 Kalisz, c. Chaima i Marjem z d. Trzon, panna,

-Mindel Szlamiak ur. 1899 Kalisz, c. Chaima i Marjem z d. Trzon, panna,

-Szmul Szlamiak ur. 1903 Kalisz, s. Chaima i Marjem z d. Trzon, kawaler,

-Pinkus Szlamiak ur. 1905 Opatówek, s. Chaima i Marjem z d. Trzon, kawaler,

-Abram Szlamiak ur. 1906 Opatówek, s. Chaima i Marjem z d. Trzon, kawaler,

-Estera Szlamiak ur. 1909 Opatówek, c. Chaima i Marjem z d. Trzon, panna,

-Józef Szlamiak ur. 1911 Opatówek,  s. Chaima i Marjem z d. Trzon, kawaler,

-Hersz Szlamiak ur. 1849 Iwanowice, s. Majera i Estery z d. Chaftka, wyzn. mojżeszowe, kawaler, piekarz 

-Mordka Szlamiak ur. 1857 Iwanowice, s. Majera i Estery z d. Chaftka, wyzn. mojżeszowe, kawaler, piekarz 

-Mariem Szlamiak ur. 1886 Opatówek, rodzice: Chaim i Cyrla z d. Donat, wdowa, wyzn. mojżeszowe

Teraz znalazłam kolejną żydowska mieszkankę Opatówka: Rachela Szlamiak (ur. 1904 w Kaliszu ), na stronie Yad Vashem znalazłam informację, że była krawcową i zginęła w czasie II wojny. Miała męża Abrachama. Mieszkała na ul. 3-Maja 8. Pozostawiła po sobie dom. Ktoś kto w nim mieszka - właśnie poznał jego historię. Rodzina Szlamiaków prowadziła rzeźnictwo, w handlu byli bardzo solidni: dbali o czystość towaru, czego nie można powiedzieć o innych rzeźnikach. Źródło: Wspomnienia Stefana Melki "Moje wspomnienia"

Rachela Szlamiak, Opatówek ul. 3-Maja 8.

Jeszcze inni członkowie rodziny Szlamiak:

Z rodziny  Szlamiaków pochodziła matka Lajba Kawe - Marjem. Lajb Kawe w 1880 w Opatówku. Miał z zoną Cyrką z domu Sztorch urodzoną 1886 w Łęczycy czworo dzieci: Chanę Ruchlę (Różę) ur. 1925 w Kaliszu, Esterę ur. 1913 w Kaliszu, Majera ur. 1923 w Kaliszu i Haima ur. 1917 w Kaliszu. Wysłani do getta w Łodzi. Róża została zamordowana, zeznania i świadectwo jej brata https://collections.yadvashem.org/en/names/577109

Rodzina Kawe, APK, Księga ludności stałej, rejestry mieszkańców.

Lokatorzy Kościańskich 1931

Lokatorzy Hermanna Feichta, Niemca. 1931.

Kościelna 7

Pod numerem 7 na ulicy Kościelnej mieszkał Huna Fiszbain. Był to dom parterowy z częścią frontową i oficyną.
Nie napotkałam w literaturze o Opatówku tego nazwiska, chociaż musiał być zamożnym człowiekiem.
Miał duży parterowy dom o powierzchni 280 metrów kw. kryty dachówką, z oficyną o powierzchni 200 metrów z 2 izbami o powierzchni 200 metrów. Wówczas niewielu mieszkańców Opatówka posiadało takie domy. W domu opuszczonym przez niego po wojnie usytuowano Milicję. Milicja Obywatelska w Opatówku. Ulica Kościelna 7.

Plac Wolności 7

Plac Wolności 7, teraz  nr 8,  (dom 1-piętrowy, 11 izb) mieszkał tu Lajzer (Elieser) Tondowski, sprzedawca tekstyliów, ur. 1877 w Błaszkach (syn Josefa i Gitli z Elsterów ) oraz jego żona Chana (Khana) Tondowska ur. 1880 w Błaszkach (córka Abrama i Rejli Gelbart) zm. 31.12.1940 w Lublinie. Lajzer (Elieser) Tondowski został zastrzelony 01.09.1939 w Poddembicach. Mieli syna Khaima ur. 1897, zginął,  syna Schmula ur.1899, syna Zwi, ur. 1918, zginął. Mieli córkę Franię, dziecko jeszcze, zginęła. Taka informacja widnieje o nich na stronie Yad Vashem *. Informacje podał ich sąsiad, inny Żyd, Yaakov Feigen.

Dom Tondowskich, Plac Wolności 8, kiedyś 7. Opatówek.

Syn Lajzera Tondowskiego ożenił się i zamieszkał w domu nr 7 z żoną Ruchlą.

O Tondowskich jeszcze tutaj: Zbrodnia bez kary

Kolejne zdjęcie przedstawia już triumfujących Niemców w Opatówku. Tondowskich już nie ma. Moich pradziadków Szalińskich też już nie ma w kamienicy na prawo od przemawiającego Niemca. Grono słuchaczy, z pewnością Niemcy i folksdojcze oddają się wizji życia w nowej Rzeszy, w której zagrabią już cały majątek Polaków, ich domy, gospodarstwa, wymordują ich i będą żyli długo i szczęśliwie.

Okupacja niemiecka w Opatówku, Plac Wolności 7, dzisiaj nr 8. 1940.
Dom Tondowskich wysiedlonych, a później zamordowanych przez Niemców.
APK, Zespół Martyna.

Być może patrzymy na moment wysiedlania Tondowskich.
Jest to początek wojny, napisy na sklepach są jeszcze po polsku.

W domu 46 mieszkali:

-Abram Rawicki ur. 1831 w Kaliszu, s. Szlamy i Sury z d. Sztel, wyzn. mojżeszowe, kupiec z żoną -Mirla Rawicka z d. Sieradzka c. Chaima i Sury, z dziećmi: Juda Hersz ur. 1856, Sura Gitla ur. 1858, Estera Ryfka ur. 1862, Cyrla ur. 1856, wszyscy urodzeni w Kaliszu .

Abram Rawicki ur. 1831 w Kaliszu, s. Szlamy i Sury z d. Sztel, wyzn. mojżeszowe, kupiec z żoną -Mirla Rawicka z d. Sieradzka c. Chaima i Sury, z dziećmi: Juda Hersz ur. 1856, Sura Gitla ur. 1858, Estera Ryfka ur. 1862, Cyrla ur. 1856, wszyscy urodzeni w Kaliszu .

* Źródło: Central DB of Shoah Victims' Names - Record Details (yadvashem.org)

W domu 101 mieszkali:

-Mojżesz Cige ur. 1838 Kalisz, s. Abrama i Gitli, wyzn. mojżeszowe, kupiec i Salka Cyrla ur. 1854 Sieradz, z d. Kociołkowska, c. Jakóba i Rajzy z d. Gombińska, z dziećmi:

-Ryfka Cige ur. 1878 Sieradz, panna

-Fajwel Cige ur. 1882 Sieradz, kawaler

-Mojżesz Cige ur. 1838 Kalisz, s. Abrama i Gitli, wyzn. mojżeszowe, kupiec i Salka Cyrla ur. 1854 Sieradz, z d. Kociołkowska, c. Jakóba i Rajzy z d. Gombińska, z dziećmi:

-Ryfka Cige ur. 1878 Sieradz, panna

-Fajwel Cige ur. 1882 Sieradz, kawaler

Ulica Łódzka w czasie okupacji niemieckiej. Opatówek.

Post o czasach, gdy ulica Łódzka w Opatówku nazywała się Litzmannstrasse. Lata okupacji są słabo opisane i udokumentowane w Opatówku. Dlatego każdą okazję wykorzystuję do rozmów z osobami, które pamiętają jeszcze tamte okrutne, okupacyjne czasy. 

Tym razem moim rozmówcą był pan Jan Pilas (rocznik 1949), właściciel domu przy ulicy Łódzkiej 50. W domu tym mieszkali jego rodzice - Irena i Stanisław. Stanisław pochodził ze Zmyślanki i był pracownikiem kolei, majstrem kolejowym, toromistrzem w Opatówku. Zdjęcie zostało zrobione w 1936 roku, rodzice stoją wraz z dziećmi: Irenką i Edwardem przed uroczym, murowanym domem, jakich w Opatówku nie było wówczas wiele. Dom ten będzie niebawem obchodził stulecie swojego powstania (1924 rok budowy). 

Irena i Stanisław Pilas w 1936 roku, z dziećmi: Irenką i Edwardem.

Łódzka 50. Opatówek.

Szczęście rodziny zakłócił wybuch wojny. W 1940 roku Stanisław Pilas został zabrany na roboty przymusowe do Niemiec, a Irena wraz z trojgiem dzieci wysiedlona z domu, musiała szukać dachu nad głową. Niemców nie interesował los wysiedlanych.

Z czasem wszyscy Polacy, wg. nazistowskiej polityki rasowej podludzie ( niem. Untermenschen ), mieli być wysiedleni ze swoich domów, a ich majątki mieli przejąć Niemcy. Tak zakładał Generalny Plan Wschodni, niem. Generalplan Ost. Niemcy zamierzali pozostawić przy życiu ok. 3-4,8 mln Polaków w charakterze niewolniczej siły roboczej.

W domu na Łódzkiej 50 najpierw zamieszkał niemiecki feldfebel (niem. Feldwebel; w formacjach Waffen SS Oberscharführer) – niemiecki podoficerski stopień wojskowy, odpowiednik polskiego sierżanta, a później przednia część domu została przerobiona na przychodnię położnej/akuszerki. Oczywiście obsługiwała tylko niemieckie ciężarne kobiety. 

Po wojnie na terenie domu i przyległości znajdowano jeszcze poniemieckie opatrunki i buteleczki po lekach. 

Stanisław Pilas powrócił do domu z robót dopiero w 1947, ponieważ alianci ostrzegali, że powracający z zachodu narażają się na sowieckie represje, z wywózką na Sybir włącznie.

Łódzka 50. Opatówek. 

autor: Dominika Pawlikowska

Wilhelm Schönrogge, szef placówki Gestapo w Kaliszu

Organizatorem placówki Gestapo w  Kaliszu z siedzibą przy ulicy Jasnej 1/3 już w końcu sierpnia 1939 i jej pierwszym szefem był Wilhelm Kondritz.

W czerwcu 1941 przybył do Kalisza jej nowy szef - Wilhelm Schönrogge, SS-Untersturmführer, Kriminalobersekretär. 

Wiemy o nim zaskakująco mało, nie ma o nim żadnej informacji w sieci ani na Wikipedii. Nie ma tez nigdzie jego zdjęcia. Postanowiłam zebrać trochę informacji na jego temat z różnych źródeł. 

Wilhelm Schönrogge urodził się 06.07.1897 w Tilsit/Prusy Zachodnie, od 1946  przemianowane na Sowieck na Litwie ). Tilsit=Tylża została zasiedlona przez uchodźców religijnych z Holandii, Austrii, Szwajcarii, ta historia tutaj: Wo liegt Tilsit?)

Jego zastępcą był Heinrich Nolte. 

26.02.1941 Schönrogge został lekko ranny w rękę podczas strzelaniny z polskim podziemiem na Wienerstrasse ( ul. Złota od ul. Chopina w górę), gdzie poszedł wraz z gestapowcami aresztować zadenuncjowanych w wyniku donosu Polaków. W małym, jednoizbowym domku naprzeciw rzeźni miejskiej dwaj Polacy: Strzelczyk i Szczurczak, współwłaściciel zakładu czapniczego przy rynku, mieli dokonywać nasłuchu angielskich wiadomości i drukować je oraz fabrykować kartki na ubrania. Na miejscu udało się im złapać Adama Olszewskiego, który miał przy sobie broń i zaczął strzelać, pojawił się jeszcze jeden członek ruchu oporu, który w tym czasie prawdopodobnie przebywał na strychu. Gestapowiec Schaeffer został ranny w szyję, Schönrogge w rękę. Gestapowcy uciekli, a Polacy, członkowie ruchu oporu, pobiegli w kierunku Majkowa. (Za: Okupacyjne tajemnice Kalisza - Mały domek na "Wienerstrasse" T. Martyn - APK Kalisz)

Po wojnie Wilhelm Schönrogge uciekł z Polski i zamieszkiwał w Lollfuß 68, 24837 Schleswig, Niemcy u niejakiego Kocha. 

13 grudnia 1945 roku sędzia okręgowy śledczy w Kaliszu wydał wobec postanowienie o tymczasowym aresztowaniu, a ministerstwo sprawiedliwości wystąpiło o jego ekstradycję. Wniosek o ekstradycję  został jednak przez angielskie władze wojskowe odrzucony.

I tym sposobem kolejny `nazistowski zbrodniarz uniknął kary.

Zastępca Wilhelma Schönrogge - Heinrich Theodor Nolte  (20.06.1906 Rheine – 30.10.1948) został osądzony przez Sąd w Kaliszu i skazany na śmierć. Brał udział w aresztowaniach członków polskich organizacji podziemnych. Ponadto uczestniczył w masowych egzekucjach w okolicy Kalisza, podczas których zamordowano w bestialski sposób kilkudziesięciu Polaków. W barbarzyński sposób traktował Polaków; podczas przesłuchań w gestapo bił bykowcem, kijem, stosował szereg wyrafinowanych tortur.

Wyrok nie został wykonany, ponieważ zmarł w więzieniu na chorobę płuc.

W siedzibie Gestapo na ulicy Jasnej pracowało od 10 do 15 funkcjonariuszy, którzy mieli na swoich usługach ok. 35 konfidentów na stałym kontrakcie. W sumie doliczono się 96, jednak nie wszyscy byli na stałe i do końca. Zachowała się kartoteka agentury. Wielu agentów gestapo odpowiadało po wojnie przed polskim sądem.

Piszę o nich w poście:

Narodowe Siły Zbrojne w Kaliszu. Szpicle i donosiciele do Gestapo w Kaliszu.

Nazwiska gestapowców:

Referat II K ( sprawy Polaków): Heinrich Nolte, Gerhard Schramm, Klimke, Jurkowski

Referat II F(rejestracja i kartoteka): Fritz Torngründ, Hippe, Ladwahr, Lipke

Referat II E (gospodarka i praca): Wilhelm Kondritz, Erich Börner, Wilhelm Schäfer, Schraumann, Kutsche

Referat II H ( postępowania przeciwko Niemcom): Herbert Hechler, Siegfrid Daum, Peter Asmussen

Referat II B (sprawy Żydów): Erich Börner, Lippke

W trakcie działalności gestapo funkcje ulegały zmianie.

"Gestapo aresztowało w Kaliszu ok. 1350 osób i ok. 400 osób w powiecie. Tylko w okresie od listopada 1939 do lutego 1940 rozstrzelano ok. 150 osób, ok. 160 Żydów zostało zamordowanych, 22 osoby rozstrzelano w Kościelnej Wsi, 22 osoby na Wolicy, 56 osoby w Skarszewie"*. 

Heinrich Nolte z Rheine, Dziennik Zachodni, dn.01.04.1948

Nr. 91

Wilhelm Schönrogge, 44 ofiary Wilhelma Schönrogge, Ziemia Kaliska, 1973

* Armia Krajowa w Kaliszu. Zarys historii wojennej kaliszan 1914-1945, Kalisz 2004, Jurand Piotrowski

Sylwester w garnizonie kaliskim,
własność; Dominika Pawlikowska, zdjęcie pochodzi ze zbiorów Hauptmanna Ottmara Luciusa z Mainz,
służył w Artillerie Ersatz Abtelilung 246 w Kaliszu, w 1941
przeniesiony do Francji

Post powiązany:

Niemieckie nazwy ulic w Kaliszu

Narodowe Siły Zbrojne w Kaliszu. Szpicle i donosiciele do Gestapo. Ulica Ciasna.

W czasie wojny znaleźli się nieliczni, którzy z wiadomych sobie powodów donosili do gestapo, czasami za drobną opłatą lub kieliszek wódki. Wśród nich wyróżniali się kryjący się pod pseudonimem G.-35 i V.-35. Aktywność tej dwójki wyrządziła wiele szkód, ponieważ przedostali się do struktur ZWZ i informowali Gestapo o ruchu oporu w Kaliszu. Zachowały się ich meldunki. (APK w Kaliszu)

W dniu 25.02.1943 G.-35 donosi:

"U żony byłego polskiego generała Altera w Kaliszu, Goethestrasse 8 (ul. T. Kościuszki), często bywają  wdowy po oficerach i tych, którzy są jeszcze w jeńcami wojennymi. Do tej pory nie udało się ustalić, co tam się dzieje. Uwaga: operacja jest obsługiwana przez AD. Kalisz".

W dniu 27.05.1943 G.-35 donosi:

"Stanisław Lisiak, mieszkający w Kaliszu, Humboldstrasse, pracował w dawnej Rzeszy, ale zerwał umowę o pracę i wrócił do Kalisza. Handluje wyrobami tytoniowymi, które kupuje od pracownika sklepu tytoniowego Seidaka, Kalisz, Rathausplatz (Plac Ratuszowy). Spotykał innego pracownika, Polaka, na korytarzu sklepu tytoniowego i, jak zauważyłem, było to zwykle około godziny (nieczytelne)".

"Stanisław Olejniczak, który nie ma stałego miejsca zamieszkania i pracy, jest obecnie w Kaliszu, Oberschlesischestr. 28 (ulica Górnośląska). W domu znajduje się dawny sklep, w którym mieszka". 

Z meldunków konfidentów wyłania się bardzo ciekawy obraz ulicy Ciasnej.

W dniu 09.06.1943 V. -35 donosi:

"Polska organizacja ruchu oporu NSZ, o której już wspomniałem, istnieje tu w Kaliszu od około 1943 roku i nazywa się „Komitetem Kaliskim”. Ona jest organizacją odłamową ZWZ. Krysiński ostatnio odwiedził mnie dwukrotnie z drugą osobą, której nie znam, którą określił jako komendanta okręgu. Osobę mogę opisać następująco: Silny, blond włosy zaczesane do tyłu, pociągła twarz, 170 cm wzrostu, około 30 lat, jasna marynarka i ciemne spodnie". (Czy mógł to być komendant powiatu Kalisz - ppor. rez./kpt. NSZ Czesław Wszędybył „Wiktor Kaliski”, student Uniwersytetu Stefana Batorego w Wilnie, żołnierz kampanii 1939, komendant powiatowy NSZ w Kaliszu, zginął w walce z Niemcami 3 września 1943 na ulic Pułaskiego. Miejsce pochówku nieznane)

Kalisz, ul. Ciasna 5, widoczne liczne ślady po kulach aż do ostatniego piętra.
Nad oknem na parterze spod farby wystaje napis reklamujący fryzjera Frajtaga
 - pamiątka po żydowskiej społeczności Kalisza. Rodzina Frajtagów była dość liczna, fryzjerami byli Izak (ur.1880) oraz Jakob (ur. 1904) i Mojsze (ur. 1902), wszyscy zginęli w Shoah.
Zdjęcie - autorka 01.01.2023

I ciąg dalszy meldunku: "Powiedziano mi, że NSZ w Kraju Warty liczy około 1800 członków. ZWZ jest silniej reprezentowany w Kaliszu niż NSZ. NSZ sformował w Kaliszu coś w rodzaju korpusu ochronnego w sile 40 ludzi, który ma zadania polityczne i policyjne. Ten korpus ochronny powstał przy Grazerstrasse 3/7 (ulica Ciasna - dopisek mój) u "Górala" (pseudonim).

Pierwsza wstępna zbiórka odbyła się tu w kwietniu 1943 r. Oprócz korpusu ochronnego formowane są obecnie trzy plutony w sile 1140 ludzi. Mój znajomy Buczkowski był dowódcą 1. plutonu. Został zwerbowany przez Krysińskiego z punktu widzenia tego, że NSZ jest przeciwny komunizmowi. Ale kiedy dowiedział się, że (nieczytelne), odwrócił się od NSZ i spalił dokumenty, które już otrzymał. Buczkowski miał pseudonim "Sęp". Krysiński posiada pseudonim "Miron" lub "Mirow" (słabo czytelne). Obecnie jestem na tyle dobry, że zostałem przyjęty do NSZ i zostałem wyznaczony na dowódcę 3. plutonu. Mój pseudonim to „Kruk”, co po niemiecku oznacza „Rabe”. Za kilka dni dostanę dokumenty".

Meldunek szpicla o organizacji ZWZ w Kaliszu

Do czego doprowadziła działalność tych szpicli ? Jak donosi 25.09.1942 Wilhelm Schönrogge, szef placówki Gestapo w Kaliszu w telegramie do Gestapo Litzmannstadt (Łódź): 

"Meldunki V. -35 odnoszą się do działalności polskiego ruchu oporu "NSZ" - Narodowe Siły Zbrojne - niem. Nationale Wehrkraft.

7, 8 i 9 września 1943 została przeprowadzona akcja zlikwidowania NSZ, która prowadziła do aresztowania tutejszych działaczy.  V.-35 jest wyznaczony, po przeprowadzeniu akcji, do ustalenia tych, którzy zbiegli". 

Telegram  25.09.1942 do gestapo w Łodzi
Wilhelma Schönrogge. Tłumaczenie-autorka.

I V.-35 wywiązuje się z tego zadania. Już po akcji zatrzymań członków NSZ donosiciel tropi zbiegłych członków NSZ. W dniu 18.09.1943 melduje:

"Rabiega zatrzymał się w Kościelnej Wsi. Istnieje możliwość, że przebywa u krewnych. W Kościelnej Wsi organizacja składa się z 80 członków. Skalski również ukrył się w Kościelnej Wsi. Buschkowski (chodzi o Buczkowskiego) dał Grobelnemu jakieś papiery. Grobelny jest niewinny. Jest z "niemieckiego domu". Należy jeszcze złapać ps. "Grom" - nie znane jest mi jego nazwisko (...)".

W dniu 18.08.1944 V.-35 donosi:

"Folksdojcz Edmund Madejski ur. 1884, zamieszkały przy Górnośląskiej 43 jest od kilkunastu dni członkiem NSZ (...) szedłem z Madejskim i komendantem NSZ "Ziemowitem"(pseudonim) ulicą Poznańską w kierunku Kościelnej Wsi. Skręciliśmy w stronę młyna, dokąd wysłał mnie "Ziemowit". Rozmawiali i on go przyjął (Madejskiego), jaką ma funkcję Madejski nie wiem. Pracuje w fabryce Hillekego. Można u niego słuchać wrogich stacji (radiowych).

Do meldunku dołączono uwagę: Madejski został aresztowany 06.03.1941 podczas prewencyjnej akcji policji, 15.03.1941 został jednak zwolniony, ponieważ jego żona ma w 50% niemieckie pochodzenie".

W dniu 09.11.1944 G.-35 donosi:

"W zakładach Zollern w Kaliszu (dzisiaj WSK) Polak Nawrot jest zatrudniony jako brygadzista. Mieszka w Opatówku. Nielegalnie wytwarza przedmioty codziennego użytku z surowca zakładów i każe je wynosić innym osobom, między innymi wykonał sobie maszynę do cięcia tytoniu. Dowiem się w najbliższych dniach, kto przenosił je z fabryki przez kontrolę.

Polski robotnik Michera wykonał także maszynę do cięcia tytoniu i żelazko.

Uwaga: więcej wiadomości wkrótce".

Z meldunku Gestapo Kalisch do Gestapo Litzmannstadt w dniu 06.04.1944 wiemy, gdzie na co dzień pracował szpicel występujący w meldunkach do kaliskiego Gestapo jako V.-35. Otóż pracował w zakładach "Weserflug" Kalisch jako robotnik, a jego prowadzącym był Nolte - zastępca Schönrogge. O  Nolte i Schönrogge tutaj Historia w sepii...: Wilhelm Schönrogge, szef placówki Gestapo w Kaliszu

V.-35 nadawał jeszcze 15.09.1944: " Niedawno Pawlak opowiedział mi, że jest w ZWZ i posiada legitymację. Trzyma ja ukrytą pod skrzynką na balkonie".

G.-35 nadawał 02.10.1944: "W zakładach "Weserflug" 20-letni Polak o nazwisku Holak zamieszkały w Kaliszu ulica Krakauerstr. nosił przy sobie ulotki i pokazywał innym pracownikom. Ja tez czytałem ulotkę. Nawoływała Polaków do jedności i zapowiadała nadejście nowych, sprawiedliwych czasów. Chciałbym nadmienić, że ojciec tego Holaka był polskim profesorem".

W archiwum zachował się szczątkowy spis donosicieli do gestapo. Wśród nich folksdojcz Józef Bartosik, który w czasie wojny mieszkał na ulicy Ciasnej 20. Po wojnie ukrywał się na Śląsku. Był sprawcą śmierci wielu Polaków. Konfidentkami były tez kobiety: Halina Dobrowolska, Zofia Orczykowska. (APK, Spuścizna Martyna, 367)

Kamienica na ul. Ciasnej 5, można powiedzieć, że tu narodził się NSZ w Kaliszu.
Zdjęcie - autorka 01.01.2023

Oprac. Dominika Pawlikowska

Na podstawie: APK w Kaliszu, Spuścizna Martyna, Sygn.1446, Meldunki konfidenta Gestapo dotyczące mieszkańców Kalisza związanych z ruchem oporu.

O Armii Krajowej w Kaliszu można przeczytać w "Armia Krajowa w Kaliszu: zarys historii wojennej kaliszan 1914-1945  [opracował Jurand Piotrowski], Kalisz 2004.

Opracowanie przez Archiwum w Kaliszu na temat Armii Krajowej Armia Krajowa w Kaliszu

*Narodowe Siły Zbrojne (NSZ) – polska konspiracyjna organizacja wojskowa obozu narodowego działająca w latach 1942–1947, licząca w szczytowym okresie rozwoju około 75 tysięcy ludzi. NSZ były trzecią co do wielkości formacją zbrojną polskiego podziemia niepodległościowego okresu II wojny światowej, po Armii Krajowej i Batalionach Chłopskich. W czasie okupacji niemieckiej walczyła z Niemcami i zwalczała polskie formacje komunistyczne: Gwardię Ludową, Armię Ludową oraz partyzantkę radziecką i bandy rabunkowe. W okresie powojennym brała udział w walkach przeciwko Armii Czerwonej, NKWD, formacjom Ministerstwa Bezpieczeństwa Publicznego (Korpus Bezpieczeństwa Wewnętrznego i in.) i ludowego Wojska Polskiego.

Ciekawy artykuł;

W piwnicy domu przy ulicy Niecałej w Kaliszu mieścił się areszt Gestapo. ZDJĘCIA | Kalisz Nasze Miasto

19 stycznia 1945 roku generał Leopold Okulicki wydał rozkaz rozwiązujący Armię Krajową. Było to spowodowane niebezpieczeństwem trwania w strefie operacyjnej Armii Czerwonej, która zwalczała i rozbrajała jej oddziały. Tego samego dnia Okulicki wydał tajny rozkaz, w którym polecił nie ujawniać się. Sensem rozkazu było zachowanie małych, dobrze zakonspirowanych sztabów i całej sieci radiowej. Część żołnierzy AK rejonu Kalisz, zaczęło działać w Wielkopolskiej Samodzielnej Grupie Ochotniczej "Warta". Była to antykomunistyczna organizacja konspiracyjna działająca od wiosny do jesieni 1945 roku.