Folwark Schlösserów. Opatówek. Józefów.

autor: Dominika Pawlikowska

                                                     Folwark Opatówek

W Archiwum Państwowym w Kaliszu przechowywana jest księga ludności folwarku w Józefowie, Opatówek, obejmująca lata 1917-1930. 

Zespół folwarczny usytuowany był w północnej części założenia ograniczonego od północnego wschodu ulicą Cmentarną i od członu rezydencjonalnego oddzielony od 1942 roku ulicą Kaliską. Około 1817-1820 uformowane zostały dwa prostokątne podwórza rozmieszczone symetrycznie, po obu stronach ulicy Szkolnej, z dworem administratora na osi. Wówczas w kierunku południowo-wschodnim od podwórza pierwszego postawiono dwa domy robotników majątkowych połączone murem. Zapewne w końcu XIX wieku powstało trzecie obejście po północno-zachodniej stronie dworu administratora. Obecnie z członów folwarcznego założenia zachowało się podwórze drugie i domy robotników majątkowych natomiast zasadnicza część klasycystycznej zabudowy podwórza pierwszego została bezmyślnie zlikwidowana w latach 80 XX wieku w związku z budową nowych bloków mieszkalnych i powstaniem pawilonu handlowego.

Do tej pory zachował się murowany spichlerz klasycystyczny zbudowany w latach 1817-20, zaadaptowany na sklep meblowy.

Domy pracowników folwarcznych.
Ul. Szkolna 1979r.

Zameldowani w pałacu:

Karol Adolf Schlösser, syn Karola Ernsta Karol Ernest Schlössera, urodził się w 1871 roku w Ozorkowie. 

Jego ojciec Karol Ernest Schlösser był postacią wybitną nie tylko w dziedzinie przemysłu, ale również jako filantrop i działacz społeczny. Urodzony w 1832 roku w Ozorkowie, zmarł w 1881 roku w Opatówku, pozostawiając po sobie trwały ślad w historii Polski. Jego działalność przemysłowa obejmowała nie tylko zakładanie browarów i stadnin koni, ale także współpracę z innymi przemysłowcami w zakupie cukrowni i tworzeniu spółek handlowych. Jego działalność filantropijna była równie imponująca; jako radny miasta Ozorkowa i członek różnych organizacji społecznych, Schlösser angażował się w życie lokalnej społeczności, wspierając ubogich i chorych, finansując opiekę medyczną oraz edukację.

Karol Adolf Schlösser. Księga ludności. APK.

Karol Adolf Schlösser poślubił Zofię z d. Karsch / Karsz urodzoną w Radomiu, córka Theodora Karscha Pałac Karschów i Wickenhagenów – Retropedia Radomia

Mieli dwie córki:

• Irenę Zofię urodzoną w 1905 w Opatówku
• Zofię Helenę urodzona w 1907 w Opatówku

W Opatówku mieszkała z nimi matka Karla Adolfa - Anna Natalia Schlösser ur. w 1843.

Właścicielka posiadłości w Opatówku 
Anna Natalia Schlösser z domu Helbing ur. w 1843.

Mieszkała tu również siostra Karola Adolfa Schlössera baronowa Matylda von Buchholz, wdowa, z dziećmi. Przybyła tu z Warszawy, po śmierci męża Ernesta von Buchholz.

• Adolf Aleksander baron von Buchholz ur. 1896 Warszawa
• Ernest Alfred baron von Buchholz ur. 1902 Ozorków
• Helena Zofia baronówna von Buchholz ur. 1887 Warszawa

baronowa Matylda von Buchholz, wdowa, z dziećmi: Adolf Aleksander baron von Buchholz ur. 1896 Warszawa, Ernest Alfred baron von Buchholz ur. 1902 Ozorków, Helena Zofia baronówna von Buchholz ur. 1887 Warszawa

W folwarku zatrudnieni byli robotnicy, którzy nie pochodzili z Opatówka, chyba że byli kolejnym pokoleniem tu urodzonym. 

nr 2

-Józef Krzanowski ur. 1853, s. Teofila i Wiktorii z d. Brzozowska, obywatel ziemski i Stanisława z d. Izdebska ur. 1873 Żytomierz, c. Stanisława i Marii z d. Orańska, poch. szlacheckie,

nr 3

-Michał Fibakiewicz ur. 1866 Nosków, wyzn. katol., ogrodnik i Nepomucyna ur. 1864 Marchwacz, z d. Kaczmarek, z dziećmi,

-Aleksander Hofman ur. 1843 wyzn. katol., owczarz i Antonina ur. 1851 Chojny, I voto Radaś, z d. Michałek, z dziećmi,

-Anna Wesołek, ur. 1874, c. Stanisława i Agnieszki z d. Kaleta, wyzn. katol., panna, służąca,

-Jan Pieprz ur. 1846 Prusy, s. Pawła i Emmy z d. Kurzawa, wyzn. katol., robotnik i Marianna z d. Kawecka,

-Wojciech Lamek ur. 1888 Stobno, kawaler, robotnik, Cecylia Lamek ur. 1889 Stobno, wyzn. katol., panna, robotnica, Stanisława Lamek ur. 1894 Marjanów, panna, robotnica, Józefa  Lamek ur. 1892 Marjanów, panna, robotnica,

nr 4

-Marcin Szmigielski ur. 1869 Równa, s. Grzegorza i Marianny z d. Zadka, żonaty, wyzn. katol., robotnik i Antonina ur. 1878 z d. Janiak, z dziećmi,

-Katarzyna Jaryszek ur. 1860 folwark Opatówek, c. Kazimierza i Petroneli z d. Kaźmierczak, wyzn. katol, panna, przy bracie,

-Michał Jaryszek ur. 1862 folwark Opatówek, s. Kazimierza i Petroneli z d. Kaźmierczak, wyzn. katol, robotnik  z zoną Marianną ur. 1870 Szczytniki, z dziećmi,

nr 5

-Wincenty Wiśniewski ur. 1866 Opatówek, s. Ksawerego i Marianny z d. Lewandowska, wyzn. katol., kawaler, robotnik

-Magdalena Radna ur. 1821 Zawidowice/Prusy, z d. Derwicka, c. Jana i Julianny z d. Brwionka, wyzn. katol., wdowa, robotnica,

-Tomasz Radny ur. 1846 Pleszew/Prusy, s. Józefa i Magdaleny z d. Derwicka/Derwit, kawaler, robotnik,

-Apolonia Radna ur. 1864, z d. Derucka, c. Marcina i Petroneli z d. Piekarska, wyzn. katol., wdowa, robotnica, z dziećmi,

-Antoni Radny ur. 1900 Łódź, s. Władysława i Apolonii z d. Derucka, wyzn. katol., robotnik i Henryka ur. 1898 Łódź, z dziećmi,

-Ludwik Woźny ur. 1833 Warszew, wyzn. katol., robotnik i Marianna ur. 1842 Zmyślanka, z d. Janik wyzn. katol.,

-Stanisław Woźniak ur. 1877 Opatówek, s. Ludwika i Marianny z d. Janik, wyzn. katol. robotnik i Marianna ur. 1887 Łódź, z d. Filipowicz, z córką,

-Marcin Woźniak ur. 1869 Opatówek, s. s. Ludwika i Marianny z d. Łukowska, wyzn. katol., robotnik i Marianna ur. 1872 Cielce, z dziećmi,

-Maksymilian Leżański ur. 1858 Opatówek, s. Ignacego i Michaliny z d. Gitlewska, wyzn. katol., rzemieślnik, wdowiec, z dziećmi, m.in. :

-Aleksander Leżański ur. 1898 Łódź, s. Maksymiliana i Marianny z d. Nagler, , wyzn. katol., robotnik i Anna  ur. 1890 Łódź, z d. Jadczyk,

-Katarzy6na Pejaś ur. 1857 Marchwacz, wyzn. katol., wdowa, robotnica,

-Józef Jaskuła ur. 1861 Prusy, wyzn. katol., robotnik, z żoną Zofią ur. 1854 Więcław, z synami:

-Antoni Jaskuła ur. 1890 Opatówek, s. Józefa, wyzn. katol., rzeźnik i Walentyna 1894 Stare Miasto, z d. Nowicka, c. Michała  i Marianny z d. Skrzybalska,

-Franciszek Jaskuła ur. 1887 Opatówek, wyzn. katol. krawiec z żoną Walerią ur. 1889 Łódź i córką,

-Marianna Olejniczak ur. 1875 folwark Opatówek, c. Józefa i Julianny z d. Cieplik, wyzn. katol, panna, robotnica,

-Józefa Balcerzak ur. 1846 Tygorów?, z d. Brzezińska, wyzn. katol., wdowa, robotnica,

-Franciszka Ordzińska ur. 1864 Stare Miasto, z d. Bogacz, wyzn. katol., wdowa, robotnica, z dziećmi,

 nr 6

-Władysław Brzeziński ur. 1858 Więcławy, wyzn. katol., robotnik i Leonia ur. 1859 Rydzyń, z córką,

-Marianna Ciszewska ur. 1837 Okolew, z d. Majewska, wdowa, z własnych funduszów, z synem:

-Józef Ciszewski ur. 1869 Borzyków, s. Ignacego i Marianny, przy matce,

-Antoni Przyłęcki ur. 1878 Opatówek, s. Stanisława i Józefy z d. Kordas, wyzn. katol., stolarz i Bronisława ur. 1886 Rusiec, z d. Łaniewska, z synem Czesławem ur. 1907 Łódź, 

-Józef Przyłęcki ur. 1869 Opatówek, s. Stanisława i Józefy z d. Kordas, wyzn. katol., robotnik i Marianna ur. 1870 Warta, z d. Kowalczyk z dziećmi,

-Agnieszka Skalska ur. 1850 folwark Opatówek, c. Marianny, panna, służąca,

-Antoni Bielawski ur. 1846 Winiary, s. Antoniego i Teofili z d. Królikowska, kawaler, gorzelany,

-Jan Gatkowski ur. 1844 Koźminek, wyzn. katol., robotnik,

-Albert Gadera, ur. 1869 folwark Opatówek, s. Mateusza i Franciszki z d. Bieniaszek, kawaler, służący,

-Marianna Nefej ur. 1840 Zajączki, z d. Młynek, wdowa, robotnica,

nr 7

-Andrzej Paluszek ur. 1865 Goszczanów, s. Jana i Petroneli  z d. Bieniaszek, wyzn. katol., robotnik i Stanisława  ur. 1869 Włyń, z d. Okencka, z dziećmi,

nr 8 

-Piotr Szymański ur. 1834 Smardzew , wyzn. katol, wdowiec, robotnik, z dziećmi, m.in.:

-Andrzej Szymański ur. 1879 Sieradz, s. Piotra i Marianny z d. Frontczak, robotnik i Agnieszka ur. 1873 Męka Pańska, z dziećmi,

-Michał Szymański ur. 1870 Łubny, s. Piotra i Marianny z d. Frontczak, robotnik i Helena z d. Mielcarek ur. 1860 Kłocko, z dziećmi,

nr 9

-Paweł Zimny ur. 1847 Godziesze, wyzn. katol., robotnik i Michalina ur. 1853 Radoszewiec, z d. Kwaśniak I voto Golba, z dziećmi, m.in.:

-Antoni Zimny ur. 1899 Łódź, s. Pawła i Władysława ur. 1898 Huta, z synem Henrykiem ur. 1930 Kuchary,

-Stefan Kwaśniak ur. 1885 Czyste i Marianna ur. 1892 Dombrówka pow. wieluński, z dziećmi,

-Tomasz Nefej ur. 1852 Piwonice, s. Franciszka i Marianny z d. Nieborak, wyzn. katol., robotnik i Marianna ur. 1848 Zajączki , z d. Dymarczyk, z dziecmi,

-Klotylda Józefa Nurek ur. 1848 Cienia z d. Melcarek, wyzn. katol., wdowa, wyrobnica, z dziećmi: Marianna ur. 1882 Głaniszew, Antonina ur. 1883 folwark Opatówek, Władysław ur. 1884 Błaszki, Andrzej ur. 1879 Opatówek, Teofila ur. 1887 Wróblew, Kazimierz ur. 1890,

-Ignacy Bzik ur. 1875 folwark Opatówek, s. Jana i Józefy z d. Muchaderska, wyzn. katol., robotnik i Józefa ur. 1876 Rożenno z d. Bąk, z dziećmi,

-Michał Warszowski ur. 1866 folwark Opatówek, s Franciszka i Macjanny z d. Przybył, wyzn. katol., robotnik i Jadwiga ur. 1873 Aleksandria, z d. Pipa, z dziećmi,

nr 10

-Wojciech Pacholski ur. 1857 Łuczyn s. Kunegundy z d. Pacholska, wyzn. katol., robotnik i Franciszka ur. 1847 Borów, z d. Pogorzelec, z dziećmi,

-Andrzej Łuczak ur. 1868 Opatówek, s. Benona i Kunegundy z d., Pacholczyk, wyzn. katol., robotnik i Elżbieta ur. 1866 Petryki z d Talar, 

-Antoni Przybylak ur. 1877 Opatówek s. Michała i Antoniny z d. Woźniak i Katarzyna ur. 1875 Kleczew, z d. Kurzawa, z dziećmi, 

-Teofil Biskupiak ur. 1886 Opatówek wyzn. katol., rzeźnik i Władysława ur. 1883 Dobrzec mały, z d. Jarmicka, z dziećmi,

nr 11

-Franciszek Kasprzakur. 1860 Cienia, s.Walentego i Marianny z d. Pokrzywa, wyzn. katol., robotnik i Michalina ur. 1861 Opatówek, z d. Kościelniak, z dziećmi,

nr 12

-Marianna Jarzembowska ur. 1850 Stok, wyzn. katol., wdowa, robotnica, z dziećmi,

nr 13

-Małgorzata Zaporska ur. 1852 Rajsko, wyzn. katol., panna, robotnica,

-Józefata Rubiś ur. 1847 Winiary, z d. Czyczyczkiewicz, wyzn. katol., wdowa, robotnica,

-Emilia Garzewska ur. 1838 Tykadłó, wyzn. katol., panna, robotnica,

-Karolina Knop ur. 1832 Czarnożyły, z d. Brodzińska, wyzn. katol., wdowa, robotnica,

nr 14

-Walenty Rubiś ur. 1866 Opatówek, wyzn. katol., robotnik i Agnieszka ur. 1866 Zduny, z d. Mańska, z dziecmi,

nr 15

-Józef Stankiewicz ur. 1853 Kościelna wieś, wyzn. katol., robotnik i Marianna ur. 1856 Kamostek, z dziecmi,

nr 16

-Katarzyna Cozaś ur. 1818 Szałe, z d. Szmaja, wyzn. katol., wdowa, robotnica,

- Ignacy Cozaś ur. 1848 Tłokinia, s .Katarzyny i Marcina, wyzn. katol., kawaler, robotnik,

-Rozalia Cozaś, ur. 1851 Tłokinia, panna,

-Marianna Cozaś ur. 1850 Prusy,z d. Gerlach, wyzn. katol., wdowa, wyrobnica, z dziećmi,

nr 17

-Józefa Rygas, ur. 1859 Cienia, z d. Warszowska, wdowa, przy krewnych,

-Józefa Spisz ur. 1842 Trojanów, c. Tomasza i Marianny z d. Dziedzic, wyzn. katol., panna, wyrobnica,

-Antonina Bekier ur. 1838 Tuliszków, z d. Klamecka, wyzn. katol., wdowa, wyrobnica,

-Wojciech Błaszczyk ur. 1821 Prusy, wyzn. katol., wdowiec, dróżnik,

-Tomasz Blaszczyk ur. 1858 Zduny, s. Wojciecha i Jadwigi z d. Wielgosz, wyzn. katol., robotnik,

-Aleksander Malarczyk ur. 1874 Kalisz, s. Barbary Malarczyk, wyzn. katol., robotnik i Józefa ur. 1864 Wrząca, z d. Filipiak, z dziećmi,

-Antoni Stankiewicz ur. 1856 Kościelna wieś, s. Antoniego i Barbary z d. Kuświk, wyzn. katol., robotnik i Marianna ur. 1850 Prusy, z d. Plewa, z dziećmi, m.in.:

-Władysław Stankiewicz ur. 1887 folwark Opatówek i Anna ur. 1878 Słodków, z d. Muszyńska, z dziećmi,

-Karol Świderski ur. 1872 Dzierzbin, wyzn. katol., robotnik i Franciszka ur. 1870 Morawin, z d. Binek, ,z dziećmi,

-Stanisław Stępniewski ur. 1882 Brzeziny, wyzn. katol., robotnik, i Marianna  ur. 1885 Stobno, z d. Łazarek, z dziećmi,

-Antoni Stępniewski ur. 1886 Brzeziny, wyzn. katol., robotnik, i Antonina ur. 1890 Skarszew, z d. Wozniak, z dziećmi, 

-Franciszek Chojnacki ur. 1890 folwark Józefów, s. Jana i Marianny z d. Skurczak, wyzn. katol., robotnik i Franciszka ur. 1888 Bogdanów, z d. Walczak, z dziećmi,

-Julianna Cierpka ur. 1876 Górki Duże, z d. Gietzel, c. Ludwika i Julianny z d. Wendt, wyzn. ewang., wdowa, z dziećmi,

Źródło:

O tym, że właściciel folwarku, zięć Schlössera udzielił schronienia moim dziadkom i gdzie znajdowały się zabudowania folwarczne w Józefowie:

Wirtualne Muzeum. Historia w sepii. : „A było to tak...”. Opatówek. Konrad Wünsche.

Tu są akta w archiwum:

https://www.szukajwarchiwach.gov.pl/zespol/-/zespol/95469?_Zespol_javax.portlet.action=zmienWidok&_Zespol_nameofjsp=jednostki&_Zespol_delta=20&_Zespol_resetCur=false&_Zespol_cur=1

„A było to tak...”. Opatówek. Konrad Wünsche.

autor: Dominika Pawlikowska

Marian Wiewiórkowski, mój dziadek, do chwili wejścia Niemców do Opatówka naczelnik tutejszej poczty, zamieszkiwał wraz z rodziną w mieszkaniu służbowym na ulicy Kościelnej.

Wiewiórkowscy przed budynkiem poczty 1939.
P6Q6+8R Opatówek

       W 1939 Marian Wiewiórkowski, wówczas niespełna 30-letni, podobnie jak inni mieszkańcy Opatówka, ciężarną żonę z malutkim dzieckiem zapakował na wóz i wyruszył w drogę na wschód do Warszawy, licząc na mobilizację. Planował zostawić wszystkich u rodziny w stolicy.

Niekończące się kolumny uciekinierów z Kalisza i całej Wielkopolski utrudniały ruchy polskiego wojska i były łatwym celem dla niemieckich bomb i strzelców pokładowych niemieckich samolotów. Największe masakry uciekinierów miały miejsce w okolicach Uniejowa i Łęczycy(..) Za: Wrzesień 1939 r. w Opatówku, Jadwiga Miluśka-Stasiak.
Babcia opowiadała mi o bombardowaniu w drodze, ostrzał z myśliwców, o skoku do rzeki, który uratował jej życie.  Zapamiętałam jeszcze, że dawała dziecku do ssania kostkę cukru przez płótno, żeby na dłużej starczyło i żeby nie płakało.

A tak wspominała to córka Heleny Wiewiórkowskiej -Teresa Jaśkiewicz:

Po pewnym czasie okazało się, że ten exodus nie ma sensu, nastąpił powrót do Opatówka

Właściciel majątku w Opatówku Konrad Wünsche (ur. 1906.05.30) udzielił im schronienia w swoim majątku pod Opatówkiem, w folwarku Józefowie. Był przyjacielem mojego dziadka. Przed wojną razem z księdzem wspólnie grywali w karty.
Po ślubie z córką właściciela Zofią z domu Schlösser zarządzał majątkiem teścia w Opatówku. Była to rodzina przemysłowców, włókienników, od 1821 roku osiadła w Ozorkowie pod Łodzią. Ciekawą postacią była jego teściowa Anna Natalia Schlösser.
Teść Wünschego Karol Ernest Schlösser oprócz Opatówka posiadał folwarki w Brzezinach, Józefowie, Rożennie, Winiarach i Zajączkach. W Opatówku prowadził gospodarstwo gospodarstwo rolnicze i hodowlane. Miał własną stadninę koni.

Konrad Wünsche z żoną Zofią
ur. 30 maja 1906 albo 1907 w Plucicach, zm. 30 maja 19 stycznia 1945 w Skarszewie

Pozostałości po zabudowaniach Schlössera w Opatówku.

    We wsi Winiary założył browar w 1877 r. Zamieszkał w dawnym pałacu gen. Józefa Zajączka. 

Wünsche służył w Wojsku Polskim, był oficerem 7 pułku Strzelców Konnych Wielkopolskich. 

Podczas kampanii wrześniowej w 1939 r. uczestniczył w walkach nad Bzurą i obronie Warszawy.
W majątku należącym do Wünschego bywał por. Marian Kwiatkowski, pseud. "Konrad", "Jaxa", który był odpowiedzialny za zorganizowanie struktur wojskowych Stronnictwa Narodowego. Jaxa cudem unikał aresztowania 04.04.1943 w Kaliszu - zbiegł z lokalu konspiracyjnego Tucholskiej.
Kwiatkowski miał za zadanie zjednoczyć organizacje narodowe. Był on zwolennikiem scalenia z AK.
W 1940 zwerbował Wünschego do Organizacji Jedności Narodowej, podobnie jak Fuldego, Dreschera i E. Fibiger. Po częściowym scaleniu działali oni w obu organizacjach OJN i ZWZ.
W majątku w Brzezinach gromadzono broń. Zofia Wünsche była łączniczką z Warszawą i Łodzią. Grupa zajmowała się wywiadem i była odpowiedzialna za akcję N

Dworek Konrada Wünsche, lata 60-te

Dworek Konrada Wünsche, lata 60-te. W tym miejscu obecnie znajduje się przedszkole.

Z Konradem Wünsche zaprzyjaźniony był nie tylko mój dziadek, ale i jego bracia.

Zachowało się zdjęcie, na którym Zygmunt i Jan Wiewiórkowscy oczekują na kogoś na schodach pałacu. Na zdjęciu widać piękna roślinność pałacową, wnioskuję więc, że jest to zdjęcie przedwojenne, ale nie mam pewności.

     W swoim majątku Konrad Wünsche, podobnie jak większość okolicznych ziemian, prowadził potajemnie szkolenie wojskowe młodych robotników, była to tradycja wszystkich okolicznych dworów. W wielu okolicznych dworach ziemianie szkolili np. ułanów. Wizja narodowego socjalizmu Hitlera go nie porwała. Był zżyty z tutejszymi mieszkańcami.

Być może wtedy w strukturę organizacji podziemnej został wciągnięty młodszy brat dziadka Zygmunt.
Podobno Konrad Wünsche w czasie wojny dawał schronienie ok. 100 osobom. Ukrywała się u niego między innymi córka Mieczysława Krauckiego (1891–1935), właściciela księgarni w Kaliszu, dziennikarza, wydawcy. Młodym ludziom groziło wywiezienie na roboty do Niemiec. Po wojnie i wygonieniu ziemian z ich posiadłości Zofia Wünsche pracowała w księgarni, być może pomagali jej  Krauccy. 

Po wojnie ziemianom nie można się było zbliżać do swoich posiadłości. Okoliczny proletariat cieszył się z faktu upokorzenia "dziedziczki" i z tego, że musiała nosić ciężkie paczki. Kompletnie nie doceniano tego, co Wünsche zrobili dla niepodległości Polski, włącznie z oddaniem życia dla Ojczyzny. Komuniści siali wrogą wobec ziemian propagandę, poddając członków AK szykanom i osadzając ich w więzieniach.  To bardzo bolesne, jak przedstawiciele kolejnego ustroju odwdzięczyli się ziemianom za ich ofiarę krwi.
 

p. Żelichowska-żona pracownika majątku Konrada Wünsche
oraz "Dziunia" Kraucka. Okres wojny.

Wybrałam się  z aparatem, aby zobaczyć miejsce, gdzie w Józefowie pod Kaliszem Wünsche udzielił schronienia moim dziadkom po zajęciu poczty przez niemiecką administrację. Malutka część zabudowań folwarku jeszcze stoi. To tu gestapo aresztowało mojego dziadka. Do tego terenu nie ma dostępu, domek stoi obecnie na prywatnej posesji. Dziękuję właścicielom za udostępnienie. Po wojnie nastąpiła parcelacja gruntów i podział ziemi po dawnych właścicielach.

pozostałości folwarku

Fragment zabudowań folwarku Wünschego na terenie Józefowa

Fragment zabudowań folwarku Wünschego na terenie Józefowa

Fragment zabudowań folwarku Wünschego na terenie Józefowa

Fragment zabudowań folwarku Wünschego na terenie Józefowa

Fragment zabudowań folwarku Wünschego na terenie Józefowa

Fragment zabudowań folwarku Wünschego na terenie Józefowa

Fragment zabudowań folwarku Wünschego na terenie Józefowa

Fragment zabudowań folwarku Wünschego na terenie Józefowa

Domek był częścią zabudowań folwarcznych, otaczały go stodoły w których hodowano krowy.

W innej części budynku, która dziś nie istnieje, mieszkali pracownicy folwarku Wünschego.

Te dwa pokoiki Wünsche udostępnił moim dziadkom. Były to trudne warunki, ale dziadkowie byli wdzięczni za pomoc. Dotychczasowe życie odeszło i miało już nigdy nie powrócić. Tak wspaniale zapowiadająca się przyszłość młodego małżeństwa legła w gruzach.
Wünsche żywił też ludzi, którym udzielał schronienia. Babcia mówiła, że dawał jej mąkę i inne produkty i  że dzięki niemu przeżyła wojnę. 

To tutaj gestapo przyszło po dziadka, który pożegnał ciężarna żonę i roczną córeczkę Beatkę i poszedł z żandarmami ze słowami "Marysiu, niedługo wrócę. Damy Niemcom łupnia".

   Dziadek nie wiedział, ze jego aresztowanie to starannie zaplanowana akcja wymordowania polskiej inteligencji "Intelligenzaktion", plan zniszczenia i eksterminacji polskiej warstwy przywódczej, będący częścią częścią wielkiego planu germanizacyjnego przygotowanego m.in. dla terenów okupowanej Polski zwanego przez Niemców Generalplan Ost („Generalny Plan Wschodni”).

   Niebawem po jego aresztowaniu urodziła się druga córka, moja mama Aleksandra, której nigdy nie zobaczył. Rok później został zamordowany w obozie w Mauthausen Gusen.

Fragment zabudowań folwarku Wünschego na terenie Józefowa

Fragment zabudowań folwarku Wünschego na terenie Józefowa.

Fragment zabudowań folwarku Wünschego na terenie Józefowa

Fragment zabudowań folwarku Wünschego na terenie Józefowa
w oddali widać drogę na wieś Michałów

Fragment zabudowań folwarku Wünschego na terenie Józefowa

Konrad Wünsche został oskarżony o współpracę z polskim ruchem, zdradę narodu niemieckiego i szpiegostwo.  Niemcy postanowili go osądzić i skazać w pokazowym procesie. Prócz Wünschego oskarżonymi byli: Bruno Lompa, Emil Fulde, syn właściciela majątku Henryk Fulde, Irena Stark, architekt Jerzy Drescher, kupiec Alfred Fiebiger,  Elwira Fiebiger, fabrykant Alfred Nowacki i  Bożena Deutschmann.

Po przeprowadzonej rozprawie zostali skazani przez Sąd Doraźny na karę śmierci: Henryk Fulde, Konrad Wünsche, Bruno Lompa, Jerzy Drescher, Alfred i Elwira Fiebiger, jak i Alfred Nowacki. Emil Fulde został skazany na 5 lat więzienia, Irena Stark na 10 lat więzienia, Bożena Deutschmann z powodu braku dowodów winy została uwolniona. Poza tym sąd orzekł w stosunku do części oskarżonych i skazanych na śmierć przepadek mienia.
Proces odbył się w Kaliszu w dniach 6-9 grudnia 1944 roku. Obserwował go sam gauleiter Greiser. Niemcy byli zaskoczeni, że  zaistniał przypadek uczestnictwa Niemców lub - jak kto woli - obywateli polskich pochodzenia niemieckiego w polskim ruchu oporu. Z punktu widzenia interesów III Rzeszy była to wielka zdrada. Konrad Wünsche został rozstrzelany w grupie 56 innych członków antyhitlerowskiego podziemia w lasach koło Skarszewa. Po ekshumacji został pochowany w rodzinnym grobowcu na cmentarzu ewangelicko-augsburskim w Kaliszu.

Pisząc ten post sięgnęłam po książkę Janusza Teodora Dybowskiego Saga grodu nad Prosną, stanowiącą źródło wiedzy na temat działalności podziemia zbrojnego w Kaliszu i okolicach w czasie okupacji. Co prawda autorowi zarzuca się błędy historyczne, jednak niewątpliwie stanowi interesujące świadectwo tamtych czasów.

Janusz Teodor Dybowski wydając Sagę grodu nad Prosną w 1975 roku, wykazał się dużą odwagą. Pisać w czasach PRL-u wartościująco o Niemcach to trudna i ryzykowna sprawa jak pisze autor eseju o tej powieści „Saga grodu nad Prosną” jako powieść kontrowersyjna Przemysław Mańka.

I dalej tamże: Społeczeństwo Kalisza z niecierpliwością czekało na opisanie wydarzeń z lat okupacji. Wszyscy wiedzieli, że bohaterska walka o polskość zasługuje na upamiętnienie. Zadania tego podjął się Janusz Teodor Dybowski, o czym kaliszanie żywo dyskutowali. Pytania – czy jest już Saga...? – pojawiały się kilka razy dziennie w kaliskich księgarniach i bibliotekach. Dawało się wyczuć olbrzymie podekscytowanie tą sytuacją i z ciekawością oczekiwano aż powieść się ukaże...

Źródło: http://www.info.kalisz.pl/dybowski/Rozdz9.htm: Sagę ... podobnie, jak wiele innych powieści czytano w radiu. Uznano jednak, że w czasie audycji publicznie gloryfikuje się Niemców. O wszystkim doniesiono władzom i powieść zdjęto z anteny. Sprawa ta bardzo przygnębiła Dybowskiego, który po wydaniu powieści nie pojawił się już w Kaliszu.(..)Dybowski opisując ich wielkie czyny zapewne nie zdawał sobie sprawy z faktu, że jego dobre intencje zostaną odebrane jako prowokacja dla kaliskiego społeczeństwa. Stąd też nieprzychylne komentarze pod adresem pisarza, który akurat w tej sprawie nie pomylił się i napisał prawdę o polskich Niemcach".

Saga grodu nad Prosną ukazała się w 1975 roku wywołując sensację i oburzenie wśród mieszkańców Kalisza. Cała ta nagonka skończyła się dla Dybowskiego źle, wytaczano mu procesy, oskarżano, zaszczuwano. Książkę wycofano z księgarń, a jej autor zmarł dwa lata później. Nikt nie chciał słuchać o "dobrych Niemcach". Nazwiska bohaterów powieści, mimo, że zmienione nie były trudne do odgadnięcia. Książkowi państwo Frude to Fuldowie, Fedeger – Fibigerowie a Nawroccy byli Nowackimi.

Mój pradziadek Stanisław Wiewiórkowski (zaznaczony strzałką) na pamiątkowym zdjęciu
 z właścicielami Opatówka Schlösserami i  Wünschami. Konrad Wuensche w kółku. Zdjęcie przedwojenne.

W "Sadze grodu nad Prosną" matka Henryka Fulde pisze list do nieżyjącego syna. Wspomina w nim wizytę niemieckiego dziennikarza, chcącego dowiedzieć się czegoś o niemieckim ruchu oporu w dawnym Warthegau. Matka zwróciła się do dziennikarza tymi słowami: "pan ma złe i formacje, gorzej niż złe, bo kłamliwe i oszczercze. W Wielkopolsce nie było niemieckiego ruchu oporu. Oni wszyscy byli Polakami i zginęli za Polskę. To byli żołnierze polskiej sprawy, która była wtedy sprawa całej ludzkości. Hitler zhańbił naród niemiecki. Czyny jego siepaczy na tych ziemiach były haniebne!

Dzieci Wünschego wyjechały za granicę. 

W latach 80-tych ktoś z tej rodziny przyjechał do Opatówka z zapytaniem czy można odzyskać choćby skrawek majątku, niezagospodarowaną działkę koło szkoły ogrodniczej. Nie było to niestety możliwe.

Ostatnia  dziedziczka  Opatówka  Zofia z Schloesserów Wünsche w ubogich warunkach dożyła 61 roku życia.

Konrad Wünsche został odznaczony Srebrnym Krzyżem Orderu Virtuti Militari oraz pośmiertnie Krzyżem Walecznych za działalność konspiracyjną.

Ciekawe artykuły związane z tematem

http://www.info.kalisz.pl/biograf/2fuldeh.htm

http://www.info.kalisz.pl/dybowski/Rozdz9.htm

Impresje z opatóweckiego dworu

Po aresztowaniu dziadka uwięziono w organistówce przy plebanii w Opatówku, tam Niemcy urządzili żandarmerie. Babcia chodziła tam z nim porozmawiać. Po pewnym czasie został przewieziony do Kalisza. Na ul. 3-Maja, w Hali Targowej Braci Szrajer Niemcy urządzili obóz przejściowy dla osób wysiedlanych, przeznaczonych na zagładę i wywożonych do przymusowych robót. Stamtąd pojechał transportem do Dachau. O obozie na miejscu dzisiejszej Galerii Handlowej "Tęcza" tutaj.

Źródła:
Makarewicz Z., Dzieje rodziny Schlösserów z Ozorkowa do 1914 roku, [w:] Zgierskie Zeszyty Regionalne, t. IV, Zgierz 2009.

Powrót do strony głównej

Posty powiązane:

Gdy Opatówek został Spatenfelde

Listy proskrypcyjne dla okręgu Kalisza